Diện tích lớn nhưng thiếu "hộ chiếu" xuất khẩu
Được mệnh danh là "thủ phủ sầu riêng", năm 2025, xuất khẩu sầu riêng của tỉnh Đắk Lắk đạt hơn 1,1 tỷ USD, tương đương gần 30% kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam. Toàn tỉnh Đắk Lắk hiện có khoảng 41.000 ha sầu riêng, trong đó 30.000 ha đang cho thu hoạch. Sản lượng năm 2026 dự kiến đạt khoảng 500.000 tấn.
Đắk Lắk hiện nay có khoảng 41.000 ha sầu riêng, trong đó có 30.000 ha đang vào vụ thu hoạch
Song cùng với cơ hội là những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu về truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm.
Hiện Đắk Lắk mới được phê duyệt 280 mã vùng trồng với khoảng 7.500 ha và 42 mã cơ sở đóng gói. Nếu 165 hồ sơ mã số vùng trồng đang chờ được phía Trung Quốc phê duyệt thông qua, diện tích đủ điều kiện xuất khẩu cũng chỉ đạt khoảng 12.500 ha, tương đương 41% diện tích sầu riêng đang cho thu hoạch. Điều đó đồng nghĩa gần 60% sản lượng, tương đương khoảng 295.000 tấn, vẫn chưa đủ điều kiện tham gia xuất khẩu chính ngạch.
Sầu riêng đang vào mùa cao điểm. Ảnh chụp tại các doanh nghiệp thu mua, xuất khẩu sầu riêng.
Chia sẻ với PV Người Đưa Tin, bà Đặng Thị Thủy - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk cho biết, quá trình cấp mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói phát sinh những khó khăn liên quan đến quy định và cách thức quản lý.
Đáng chú ý, khoảng 70% diện tích sầu riêng của tỉnh được trồng xen cà phê, hồ tiêu, khiến quá trình hoàn thiện mã số còn gặp vướng mắc. Với sản lượng dự kiến lớn, việc tháo gỡ điểm nghẽn này đang trở thành yêu cầu cấp thiết để bảo đảm đầu ra cho niên vụ 2026.
Sầu riêng Đắk Lắk đang vào mùa cao điểm song vẫn còn gần 60% sản lượng chưa đủ điều kiện tham gia xuất khẩu chính ngạch.
Bà Thủy phân tích, một vùng trồng có nhiều hộ cùng tham gia sản xuất. Nếu chỉ một hộ không tuân thủ quy trình, nguy cơ ảnh hưởng đến mã số chung có thể kéo theo thiệt hại cho những hộ còn lại. Như vậy, toàn bộ tâm huyết là đổ sông đổ biển.
Theo bà, đây cũng là lý do việc minh bạch hóa quá trình sản xuất, xây dựng mã định danh cho người nông dân và ghi chép nhật ký sản xuất có ý nghĩa quan trọng. Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ, việc truy xuất và xác định trách nhiệm sẽ thuận lợi hơn.
Trong trường hợp phát hiện vi phạm, quan điểm của ngành nông nghiệp là xử lý nghiêm theo quy định, xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, từ vùng trồng đến cơ sở đóng gói.
"30 ngày đêm" giải bài toán trước yêu cầu "làm thật, bán thật"
Bài toán lớn hơn đối với Đắk Lắk hiện nay, theo bà Đặng Thị Thủy - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk là xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh cho ngành sầu riêng, trong đó mỗi chủ thể đều có trách nhiệm và vai trò riêng.
Người nông dân là chủ thể trực tiếp tạo ra sản phẩm; hợp tác xã đóng vai trò tổ chức sản xuất; doanh nghiệp kết nối thị trường, đầu tư chế biến và logistics; còn cơ quan quản lý nhà nước xây dựng chính sách, tiêu chuẩn, kiểm tra và tạo môi trường thuận lợi cho chuỗi vận hành.
Chiến dịch "30 ngày đêm" số hoá dữ liệu mã số vùng trồng được phát động nhằm tạo điều kiện để hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu sầu riêng.
Trước yêu cầu từ thực tế, UBND tỉnh Đắk Lắk phát động chiến dịch cao điểm "30 ngày đêm" nhằm số hóa, chuẩn hóa dữ liệu mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kết nối với Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Trong chiến dịch kéo dài đến ngày 7/9, Đắk Lắk sẽ số hóa gần 280 mã số vùng trồng với khoảng 7.500 ha và 42 cơ sở đóng gói đủ điều kiện xuất khẩu; đồng thời hoàn thiện hồ sơ cho 338 mã số vùng trồng cùng hơn 93 cơ sở đóng gói đề nghị cấp mới.
Trao đổi với PV, ông Đỗ Hữu Huy, Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk nhấn mạnh: "Nếu không cập nhật, chuẩn hóa và số hóa đầy đủ dữ liệu để kết nối với Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường thì nguy cơ bị cảnh báo, tạm dừng hoặc thu hồi mã số vùng trồng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất".
Ông yêu cầu các sở, ngành, địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã tập trung rà soát, chuẩn hóa và cập nhật dữ liệu, phân công rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm. Người đứng đầu phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm về tiến độ, chất lượng thực hiện.
Một vườn sầu riêng tại Đắk Lắk vào vụ thu hoạch.
Khi người nông dân được hỗ trợ về công nghệ, chính sách ngày càng hoàn thiện và nhận thức về canh tác thay đổi, giá trị sản phẩm sẽ được nâng lên tương ứng. Khi đó, lợi ích không chỉ nằm ở giá bán tại một thời điểm mà hướng tới sự ổn định lâu dài của cả ngành hàng.
Đặc biệt, mã số vùng trồng trong giai đoạn mới không nên chỉ được xem là một thủ tục để phục vụ xuất khẩu. Đây phải là công cụ giúp minh bạch hóa quá trình sản xuất, xác định trách nhiệm và xây dựng dữ liệu về người sản xuất.
Sầu riêng tại Đắk Lắk đang đứng trước nhiều cơ hội, kỳ vọng cùng thách thức mới.
“Đích đến cuối cùng không chỉ là một ngành sầu riêng có sản lượng lớn, mà phải là ngành hàng tạo ra giá trị cao, thị trường ổn định và thu nhập bền vững cho người dân”, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk Đặng Thị Thủy khẳng định. Theo bà, bài toán tiêu thụ cần được giải quyết song song với sản xuất.
Sau giai đoạn phát triển nhanh, sầu riêng Đắk Lắk đang đứng trước yêu cầu bước sang một giai đoạn mới: phát triển có kiểm soát, sản xuất theo tiêu chuẩn, minh bạch mã số vùng trồng, đa dạng hóa thị trường và từng bước khẳng định vị thế ngành hàng nông sản chủ lực trên bản đồ xuất khẩu Việt Nam.
