Bác sĩ cảnh báo loạt bệnh cần đề phòng sau ngập úng

Nguy cơ cao tiếp xúc với mầm bệnh

Những ngày qua, Hà Nội và nhiều tỉnh miền Bắc hứng chịu mưa lớn kéo dài khiến nhiều khu vực ngập úng. Khi nước rút người dân lại tất bật dọn dẹp bùn đất, rác thải, khử khuẩn nhà cửa để sớm trở lại cuộc sống bình thường. Tuy nhiên, phía sau dòng nước rút là nguy cơ bệnh tật vẫn còn hiện hữu nhất là khi nguồn nước, thực phẩm và môi trường sống đã bị ô nhiễm.

Trao đổi với Người Đưa Tin, ThS.BS. Nguyễn Quốc Phương - Trưởng khoa Kiểm soát Nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, phần lớn bệnh sau mưa ngập đều có thể phòng ngừa nếu người dân nhận biết sớm nguy cơ và xử lý đúng ngay từ gia đình.

Theo bác sĩ Phương, mức độ nguy cơ phụ thuộc vào thời gian và mức độ tiếp xúc với nước ngập, bùn đất. Người dân ở vùng trũng, khu vực ngập sâu, kéo dài thường xuyên phải lội nước, dọn bùn hoặc làm đồng ruộng nên nguy cơ cao hơn.

Tại đô thị như Hà Nội dù hạ tầng phần nào hạn chế tiếp xúc với nước bẩn, những khu vực ngập sâu, ngập lâu vẫn tiềm ẩn nguy cơ, đặc biệt với công nhân vệ sinh, người làm việc ngoài trời và những người trực tiếp thu dọn bùn đất.

Một trong những bệnh điển hình liên quan đến nước ngập là bệnh do xoắn khuẩn Leptospira. Vi khuẩn có thể tồn tại trong nước, bùn đất nhiễm nước tiểu động vật, nhất là chuột, rồi xâm nhập qua các vết xây xước trên da khi con người lội nước hoặc dọn dẹp.

Người mắc bệnh thường khởi phát với sốt, đau đầu, đau cơ, đặc biệt đau bắp chân và mệt mỏi. Trường hợp nặng có thể vàng da, tiểu ít, tổn thương gan, thận.

"Vì vậy người dân cần hạn chế tiếp xúc với nước bẩn, nếu bắt buộc phải lội nước hoặc dọn bùn cần đi ủng, mang găng và che kín vết thương. 

Sau khi tiếp xúc nước ngập, nếu xuất hiện sốt kèm đau cơ nhiều, vàng da hoặc tiểu ít, cần đi khám sớm và thông báo với bác sĩ về tiền sử tiếp xúc nước ngập", BS. Phương nói.

Cùng liên quan đến đất và nước là bệnh Whitmore (melioidosis), do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra. Vi khuẩn có trong đất, nước, có thể xâm nhập qua vết thương hoặc đường hô hấp và thường gặp nhiều hơn vào mùa mưa. Bệnh có biểu hiện đa dạng, từ sốt kéo dài, áp xe da đến viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết.

Theo bác sĩ Phương, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vẫn tiếp nhận rải rác các trường hợp Whitmore vào mùa mưa. Người làm nông nghiệp và người có bệnh nền, đặc biệt đái tháo đường, cần lưu ý khi sốt kéo dài không rõ nguyên nhân sau khi tiếp xúc với bùn đất.

Nước rút, nguy cơ từ thực phẩm và muỗi lại tăng

Không chỉ tiếp xúc trực tiếp với nước bẩn, việc sử dụng nguồn nước hoặc thực phẩm nhiễm bẩn cũng có thể đưa mầm bệnh vào cơ thể. Nước lũ cuốn theo chất thải và nhiều loại vi sinh vật; thực phẩm bị ngâm nước bẩn dễ nhiễm khuẩn. Đây là nguyên nhân khiến các bệnh đường tiêu hóa như tiêu chảy cấp, lỵ, thương hàn, tả, viêm gan A có thể gia tăng sau ngập.

Tiêu chảy nhiều lần, nôn, đau bụng, sốt là những dấu hiệu cần chú ý. Khi người bệnh khát nhiều, khô môi, tiểu ít, tình trạng mất nước đã xuất hiện. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền có thể mất nước nhanh, cần được đưa đi khám sớm nếu tiêu chảy hoặc nôn nhiều.

Để phòng bệnh, người dân cần sử dụng nước sạch, đun sôi nước uống; với nước giếng hoặc nguồn nước bị ngập phải làm trong bằng phèn chua và khử khuẩn bằng Cloramin B theo hướng dẫn trước khi sử dụng. 

Thực phẩm đã ngâm nước lũ hoặc có dấu hiệu hư hỏng cần bỏ, không sử dụng gia súc, gia cầm chết làm thực phẩm. Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi dọn dẹp cũng là biện pháp quan trọng để hạn chế lây nhiễm.

"Nhiều người chủ quan khi nước đã rút, nhưng đây lại là thời điểm bệnh đường tiêu hóa và sốt xuất huyết dễ gia tăng", BS. Phương lưu ý.

Sau mưa, nước đọng trong xô chậu, chai lọ, lốp xe và các vật dụng phế thải quanh nhà tạo điều kiện để muỗi vằn sinh sản. Vì vậy, nguy cơ sốt xuất huyết có thể tăng trong những tuần sau khi nước rút.

Người dân cần lật úp hoặc loại bỏ các vật chứa nước, đậy kín bể chứa, xử lý nơi có lăng quăng, bọ gậy. Đồng thời mặc quần áo dài và ngủ màn, kể cả ban ngày. Khi sốt, không nên tự truyền dịch hoặc điều trị kéo dài tại nhà. Nếu sốt kèm đau bụng nhiều, nôn nhiều, chảy máu chân răng, chảy máu cam hoặc lừ đừ, cần đến cơ sở y tế.

Bùn đất và nước bẩn cũng có thể biến những vết xước nhỏ thành cửa ngõ để vi khuẩn xâm nhập. Ngâm chân lâu trong nước bẩn dễ gây nước ăn chân, nấm kẽ chân, viêm nang lông. Trong nước ngập còn có thể có vật sắc nhọn và các vi khuẩn như Aeromonas, Vibrio, có khả năng gây nhiễm trùng vết thương tiến triển nhanh.

Sau khi lội nước, cần rửa sạch và lau khô tay chân. Vết thương phải được rửa bằng nước sạch và xà phòng, sát khuẩn, che phủ. 

Nếu vết thương sâu, bẩn hoặc xuất hiện sưng, nóng, đỏ, đau, chảy dịch, cần đến cơ sở y tế. Những vết thương tiếp xúc với đất bùn cũng cần được đánh giá nguy cơ uốn ván và tình trạng tiêm chủng để có chỉ định vaccine phù hợp.

Sau ngập, môi trường ẩm ướt và sinh hoạt tập trung còn làm tăng nguy cơ đau mắt đỏ và các bệnh hô hấp. Người dân cần rửa tay thường xuyên, không dụi mắt, không dùng chung khăn mặt, không tự sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid. Nhà cửa cần được làm khô, thông thoáng, xử lý nấm mốc; đồng thời giữ ấm và hạn chế tiếp xúc nơi đông người, kém thông khí.

Bác sĩ Phương nhấn mạnh, nguy cơ sức khỏe không kết thúc cùng dòng nước rút. Người dân cần theo dõi sức khỏe trong những ngày sau ngập, đặc biệt là trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền.

"Phần lớn bệnh sau mưa ngập đều có thể phòng được. Quan trọng là nhận biết sớm nguy cơ và xử lý đúng ngay từ trong nhà mình", BS. Phương nói.

Khi xuất hiện sốt cao, khó thở, tiêu chảy hoặc nôn nhiều gây mất nước, vết thương có dấu hiệu nhiễm trùng hay những triệu chứng bất thường sau khi tiếp xúc nước ngập, người dân cần đi khám sớm và thông báo cho nhân viên y tế về việc từng tiếp xúc với nước hoặc bùn đất.

"Mưa lũ có thể qua nhanh nhưng nguy cơ với sức khỏe còn kéo dài sau khi nước rút. Chủ động phòng bệnh từ mỗi gia đình và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường là cách bảo vệ hiệu quả nhất", BS. Phương nhấn mạnh.