Cà phê Gia Lai chạy đua với EUDR

Gia Lai chạy nước rút với mã số vùng trồng

Theo ngành nông nghiệp tỉnh Gia Lai, hiện toàn tỉnh có gần 107.400 ha cà phê, trong đó có hơn một nửa diện tích đạt các chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng Organic, Rainforest Alliance hay 4C. Từ thực tế này, tỉnh Gia Lai ban hành kế hoạch 331 với mục tiêu rà soát, chuẩn hóa dữ liệu vùng trồng sầu riêng và cà phê, kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc của tỉnh. Đến nay, toàn tỉnh đã thực hiện cấp 436 mã số vùng trồng với tổng diện tích hơn 13.000 ha, trong đó có cả cà phê và sầu riêng.

Đầu tháng 8/2026, bà Đặng Thị Lanh, HTX Nông nghiệp Ia Púch, có đề nghị lên chính quyền xã Ia Pia đăng ký quy hoạch vùng trồng đối với diện tích 100 ha cà phê của HTX. Kế hoạch của đơn vị là mở rộng dần từ năm 2026 là 25 ha lên 100 ha cà phê, sản lượng dự kiến khoảng 400 tấn.

Bà Lanh cho hay, việc xin cấp mã số vùng trồng nằm nhằm mục tiêu chuẩn hóa vùng nguyên liệu ngay từ đầu để hướng tới xuất khẩu khi đủ điều kiện. "Chúng tôi muốn phát triển cà phê theo tiêu chuẩn xanh, sạch, bền vững để sản phẩm có thể tiêu thụ cả thị trường trong nước lẫn xuất khẩu", bà Lanh nói. Bà Lanh cho rằng,  không có mã số vùng trồng, khó có thể chứng minh được nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, khi ấy giá trị của hạt cà phê giảm. 

"Một ký cà phê xuất khẩu sang thị trường Mỹ có giá 5 triệu đồng. Để làm được điều đó, doanh nghiệp xuất khẩu phải chuẩn hóa vùng trồng, minh bạch dữ liệu từ truy xuất được từ hạt cà phê thành phẩm tới vùng trồng, đó là bài học mà tôi đã được một doanh nghiệp chia sẻ", bà Lanh trao đổi tại đối thoại giữa Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai với các hợp tác xã giữa tháng 8/2026 vừa qua.

HTX Nông nghiệp Ia Púch là một trong nhiều trường hợp đang triển khai rà soát đề nghị cấp mã số vùng trồng trên địa bàn tỉnh Gia Lai. 

Để phủ kín mã số trồng trước khi EUDR -(Quy định về chuỗi cung ứng không gây mất rừng của Liên minh châu Âu), có hiệu lực đầy đủ, các cơ quan quản lý nhà nước của tỉnh Gia Lai khẩn trương rà soát, triển khai kế hoạch trên diện rộng. Nói về việc cấp mã số vùng trồng cho cây chủ lực xuất khẩu đáp ứng các quy định của EUDR, trong đó có cà phê, bà Nguyễn Thị Tố Trân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, cho biết, hiện ngành nông nghiệp đang tập trung rà soát các vùng đủ điều kiện, đồng thời vận động nông dân đăng ký mã số vùng trồng để gắn với truy xuất nguồn gốc, phục vụ xuất khẩu cà phê theo quy định EUDR. Theo đó, các đơn vị chuyên môn của ngành hiện đang tập trung cao điểm, mỗi ngày tổ chức nhiều lớp tuần huấn, để có thể phủ hết 61 xã khu vực phía Tây tỉnh trong thời gian ngắn nhất mà vẫn đảm bảo nội dung.

Là đơn vị trực tiếp triển khai tập huấn, ông Huỳnh Việt Hùng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai, cho biết, hiện trung tâm đang triển khai các tổ tập huấn cho các xã, phường có diện tích cà phê, sầu riêng của tỉnh. Các lớp tập huấn trực tiếp tập huấn cho nông dân các quy định mới, cách ghi chép nhật ký canh tác, khai báo thông tin vùng trồng; đồng thời hoàn thành rà soát, chuẩn hóa dữ liệu vùng trồng để kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của tỉnh. 

Doanh nghiệp vào cuộc với dữ liệu vùng trồng

Mã số vùng trồng không phải là câu chuyện riêng của ngành nông nghiệp, của từng hợp tác xã hay từng nông hộ, mà nó là một hệ sinh thái khép kín, trong đó doanh nghiệp xuất khẩu là đơn vị trực tiếp phải chứng minh với đối tác chuỗi cung ứng của mình minh bạch, có thể truy vết tới từng lô đất. 

Ở cuộc đua này, cái tên được nhắc đến nhiều nhất đó là Công ty TNHH Vĩnh Hiệp. Hơn 30 năm làm cà phê, hiện Vĩnh Hiệp là nhà xuất khẩu cà phê nhân xanh dẫn đầu Việt Nam trong năm 2023-2024, đóng góp 9% tổng sản lượng Robusta xuất khẩu của cả nước, trong đó riêng thị trường EU chiếm 45% sản lượng xuất khẩu của công ty. Với quy mô này, EUDR không phải là chuyện có thể chần chừ mà là bài toán mà Vĩnh Hiệp phải giải quyết ngay từ bây giờ.

Tại hội thảo chuỗi cung ứng cà phê bền vững và truy xuất nguồn gốc được tổ chức vào giữa tháng 8 vừa qua, ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch HĐQT kiêm TGĐ Công ty TNHH Vĩnh Hiệp trao đổi với nông dân, đại lý và hợp tác xã trong chuỗi liên kết của doanh nghiệp rằng EUDR không phải là việc riêng của doanh nghiệp, cũng không phải việc riêng của người nông dân. EUDR không phải chuyện có thể chần chừ, mà là bài toán phải giải ngay từ vùng nguyên liệu của cả một chuỗi, một hệ sinh thái.

Theo ông, doanh nghiệp không thể có dữ liệu nếu người trồng không hợp tác, đại lý cũng không thể đứng ngoài nếu còn muốn làm cầu nối, còn nông dân thì không thể một mình đáp ứng được yêu cầu ngày càng phức tạp của thị trường. Ông cũng nhấn mạnh rằng, thị trường cà phê sắp tới sẽ không chỉ cạnh tranh bằng giá, mà bằng sự minh bạch, chất lượng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn. Vì vậy, việc xây dựng dữ liệu truy xuất trở thành một tài sản của người nông dân, chứ không phải là gánh nặng thủ tục.

Hiện, Vĩnh Hiệp đang liên kết với gần 21.000 hộ nông dân, khoảng 20.000 ha diện tích canh tác đạt chứng nhận 4C hoặc Rainforest Alliance, cùng hệ thống truy xuất nguồn gốc phủ từ nông trại, nhà máy chế biến cho tới khâu xuất khẩu. Trong 10 tháng đầu niên vụ 2025-2026, sản lượng xuất khẩu của công ty tăng 27% so với cùng kỳ, tỷ lệ cà phê đạt chứng nhận bền vững.

"Chúng tôi có tài chính nhưng lại thiếu nhân lực, nếu thu thập hết đầy đủ dữ liệu vùng trồng cà phê để phục vụ xuất khẩu doanh nghiệp phải mất thời gian 2 năm. Hiện chúng tôi đã triển khai nhưng mới làm được một phần nhỏ, do vậy rất cần sự phối hợp của chính quyền địa phương trong việc thu thập, chuẩn hóa dữ liệu vùng trồng, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ", ông Hiệp trao đổi thẳng thắn tại hội nghị kinh tế- xã hội của tỉnh Gia Lai vào giữa tháng 7/2026 vừa qua.

Nếu Vĩnh Hiệp đại diện cho hướng đi của doanh nghiệp xuất khẩu quy mô lớn, thì Công ty TNHH Baka là một lát cắt khác của việc tuân thủ quy trình, tiêu chuẩn chất lượng để xây dựng chuỗi giá trị cà phê sạch. Ông Phan Bá Kiên, Giám đốc công ty Baka cho hay, để làm ra cà phê sạch đúng nghĩa thì phải giữ giống nguyên bản, canh tác hữu cơ, hạn chế tối đa phân và thuốc trừ sâu, quả hái về phải xử lý trong ngày. Những việc nói thì rất ngắn nhưng làm thì tốn kém thời gian, công sức và tiền của hơn so với cách làm đại trà.

"Nhờ kiên trì với tiêu chuẩn cà phê sạch, năm 2025, 3 sản phẩm cà phê của Baka gồm tinh chất cà phê, cà phê đen hòa tan và cà phê túi lọc được Hội đồng đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP Trung ương công nhận đạt chuẩn 5 sao. Với vùng nguyên liệu hữu cơ liên kết khoảng 200 ha, cùng nông trại riêng, mỗi năm Baka tiêu thụ khoảng 500 tấn cà phê tươi. Sản phẩm của Baka đã có mặt ở thị trường Nhật, Mỹ, Úc…", ông Kiên cho hay. Quy mô của Baka còn khiêm tốn so với các nhà xuất khẩu lớn nhưng bằng cách làm này, Baka đã kiểm soát được vùng trồng và quy trình sản xuất khép kín để tiến tới xuất khẩu vào các thị trường của EU.

Những lát cắt này cho thế ngành hàng cà phê ở Gia Lai đang chạy đua hoàn thiện cơ sở dữ liệu, truy xuất nguồn gốc sản phẩm để vươn ra thế giới.

Cà phê Việt Nam: Giải pháp vượt qua “hàng rào” EUDR

Yêu cầu truy xuất nguồn gốc theo Quy định chống phá rừng của châu Âu (EUDR) đặt ra thách thức chưa từng có với Việt Nam, quốc gia xuất khẩu cà phê thứ hai thế giới nhưng chủ yếu dựa vào hộ canh tác nhỏ.