Công bố Lệnh của Chủ tịch nước về Luật Thủ đô

Gắn phân quyền với kiểm soát quyền lực

Chiều 13/5, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố các luật đã được Quốc hội khóa XVI, Kỳ họp thứ Nhất thông qua, trong đó có Luật Thủ đô.

Tại cuộc họp, bà Đặng Hoàng Oanh - Thứ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, Luật Thủ đô 2026 tập trung phân quyền cho Hà Nội quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Luật sửa đổi các quy định theo hướng phân quyền triệt để, toàn diện cho chính quyền Thành phố được quy định, quyết định những nội dung thuộc thẩm quyền trong các lĩnh vực nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thành phố.

Cụ thể như: tổ chức bộ máy; thu, chi ngân sách, đặc biệt là các quy định tạo điều kiện thu hút nguồn lực cho Thủ đô phát triển; thực hiện quy hoạch, chỉnh trang, tái thiết đô thị; quản lý, sử dụng tài nguyên; ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo; phát triển, liên kết vùng Thủ đô; phát triển y tế, văn hóa; bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, trong đó có việc áp dụng biện pháp hành chính cấp bách phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô.

Đồng thời, Luật bổ sung quy định về nguyên tắc phân quyền nhằm đảm bảo việc phân quyền được thống nhất, thông suốt và hiệu quả; gắn phân quyền với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình; bảo đảm an ninh, quốc phòng, kinh tế và phát triển bền vững, bảo vệ quyền con người và bản sắc văn hóa.

Luật bổ sung quy định về thẩm quyền xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền Thành phố Hà Nội.

Theo đó, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân Thành phố được ban hành văn bản để điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính đã được quy định tại văn bản của cơ quan cấp trên nhằm thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương, bảo đảm yêu cầu cải cách hành chính, đơn giản hóa thủ tục, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, không làm phát sinh thêm thành phần hồ sơ, điều kiện, yêu cầu hoặc kéo dài thời gian giải quyết thủ tục hành chính.

Đồng thời, Thành phố được ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định biện pháp đặc thù để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác hoặc chưa có quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, bộ, cơ quan ngang bộ. Việc ban hành các văn bản này phải tuân thủ trình tự, thủ tục chặt chẽ; đồng thời bảo đảm cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình theo quy định.

Nâng cao trách nhiệm giải trình trong lĩnh vực trọng yếu

Luật bổ sung quy định về thí điểm cơ chế, chính sách nhằm xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới.

Theo đó, việc quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định được áp dụng tại Thành phố (không thực hiện thí điểm trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại quốc gia, tôn giáo và lĩnh vực khác liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia theo quy định của pháp luật).

Trên cơ sở chấp thuận của cấp có thẩm quyền, HĐND Thành phố ban hành nghị quyết để thực hiện thí điểm cơ chế, chính sách cụ thể.

Luật quy định một số nội dung và phân quyền cho chính quyền Thành phố chủ động ban hành các quy định nhằm huy động nguồn lực phát triển Thủ đô trên các lĩnh vực quản lý, sử dụng nguồn tài chính, ngân sách; thẩm quyền về đầu tư; quản lý, sử dụng, khai thác tài sản công, tài sản kết cấu hạ tầng; quản lý, bảo vệ, sử dụng tài nguyên; thu hút, trọng dụng và phát triển nguồn nhân lực; thu hút đầu tư, ưu đãi, hỗ trợ đầu tư, phát triển doanh nghiệp; phát triển khu kinh tế tự do, thương mại tự do và loại hình kinh tế mới...

Luật quy định các cơ chế vượt trội về liên kết và phát triển vùng theo hướng xác định Hà Nội giữ vai trò hạt nhân, cực tăng trưởng và động lực phát triển của vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng, vùng trung du và miền núi phía Bắc và cả nước.

Đồng thời, Luật quy định cơ chế thúc đẩy liên kết, phát triển vùng trên cơ sở đồng thuận, công khai, minh bạch và phù hợp với hệ thống quy hoạch; bổ sung cơ chế đầu tư, quản lý các dự án liên kết vùng theo hướng tăng cường phối hợp liên tỉnh, xác định rõ cơ quan chủ quản, ưu tiên bố trí nguồn lực từ ngân sách trung ương và địa phương, thành lập Quỹ Phát triển vùng Thủ đô để hỗ trợ đầu tư hạ tầng và xử lý các vấn đề liên vùng.

Luật quy định các cơ chế về trách nhiệm kiểm tra, thanh tra, giám sát của các cơ quan có thẩm quyền đối với trách nhiệm giải trình của chính quyền Thành phố (Chương VIII).

Theo đó, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan trung ương được giao trách nhiệm thường xuyên theo dõi, thanh tra, kiểm tra việc tổ chức thực hiện pháp luật nhằm bảo đảm việc phân quyền và triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù được thực hiện đúng quy định, thống nhất với hệ thống pháp luật và không làm phương hại đến lợi ích quốc gia.

Cùng với đó, Luật quy định chính quyền Thành phố có trách nhiệm chủ động nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trước nhân dân và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhất là trong các lĩnh vực trọng yếu như: quản lý, sử dụng đất đai, triển khai dự án đầu tư, quản lý ngân sách, tài sản công và giải quyết thủ tục hành chính; các vấn đề lớn có tác động sâu rộng đến lợi ích quốc gia, quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Luật bổ sung quy định về cơ chế xử lý vi phạm; đồng thời, xác lập cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với người đứng đầu, công chức, viên chức và cá nhân tham gia xây dựng, ban hành, thi hành Luật và các văn bản liên quan trong trường hợp không vụ lợi, đã thực hiện đúng quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.