Ngày 19/8, tiếp tục đợt 2 Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại tổ về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.
Giúp người dân vươn lên một cách ổn định, bền vững
Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Nguyễn Khánh Ngọc (đoàn Tp.Đà Nẵng) đồng tình với việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia. Song đại biểu lưu ý cách viết, cách thể hiện về mục tiêu, đối tượng, cách thức tổ chức thực hiện cần có sự gắn kết với nhau.
Bên cạnh đó, đại biểu cũng bày tỏ băn khoăn về tính thực chất, hiệu quả của các chương trình mục tiêu quốc gia. Đại biểu chia sẻ, qua tiếp xúc với cử tri tại nhiều địa bàn, nhiều xã, cử tri đề đạt nguyện vọng, mong muốn làm sao Nhà nước có sự hỗ trợ, đem lại việc làm ổn định cho người dân ở những vùng khó khăn.
ĐBQH Nguyễn Khánh Ngọc (Ảnh: Hữu Thắng).
Thay vì chỉ hỗ trợ mang tính chất đột xuất, tức thời, mong muốn của người dân là có việc làm ổn định ngay tại quê hương của mình. Cùng với đó, cần có định hướng cụ thể để người dân biết nên trồng cây gì, nuôi con gì phù hợp, qua đó tạo sinh kế, từng bước thoát nghèo.
Đồng thời, cần có chính sách đủ sức thu hút doanh nghiệp đầu tư vào các vùng khó khăn, tạo thêm việc làm và cơ hội phát triển, giúp người dân vươn lên một cách ổn định, bền vững.
Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc cho biết thêm, trong dự thảo Nghị quyết cũng đưa ra khá nhiều chỉ tiêu, song đề nghị cân nhắc kỹ tránh hình thức như chỉ tiêu xây dựng được bao nhiêu bảo tàng, trung tâm văn hóa, thư viện… làm sao những thiết chế này khi được thiết lập mục đích cuối cùng là người dân phải được thụ hưởng. Phải có những sinh hoạt nâng cao đời sống văn hóa, vật chất, tinh thần của người dân.
Đẩy mạnh phân cấp để địa phương chủ động thực hiện
Tham gia thảo luận, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho rằng, qua thực tiễn triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia thời gian qua, cần rà soát lại cách thức tổ chức thực hiện, đặc biệt là các tầng nấc trung gian và cơ chế quản lý.
Theo Bộ trưởng, một trong những bất cập hiện nay là các chương trình được chia thành nhiều dự án, tiểu dự án với danh mục nhỏ lẻ. Khi xuống địa phương, từng dự án, tiểu dự án lại phải thực hiện nhiều quy trình về đầu tư công, đấu thầu và các thủ tục khác.
Chính vì vậy, từ việc giải ngân đến hiệu quả của các dự án, tiểu dự án trong thời gian qua, theo Bộ trưởng nhìn nhận là không đạt.
Từ thực tế tại địa phương, Bộ trưởng Trần Hồng Minh dẫn chứng lĩnh vực giao thông nông thôn, có nơi mỗi huyện phải triển khai hàng trăm dự án, trong đó nhiều dự án chỉ có quy mô từ 1-3 tỷ đồng.
Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh (Ảnh: Hoàng Bích).
Nhiều công trình thực hiện không tuân theo tiêu chuẩn, quy trình rõ ràng, dẫn đến khi làm xong, hiệu quả đầu tư chưa tương xứng, chất lượng chưa bảo đảm như kỳ vọng.
Tương tự, đối với các chương trình bảo đảm nước sạch, có địa phương quy định xây dựng bể chứa, có nơi hỗ trợ thiết bị chứa nước cho người dân. Tuy nhiên, với những khoản mua sắm nhỏ, địa phương vẫn phải thực hiện quy trình đấu thầu, dẫn tới khó khăn trong việc đưa chính sách đến người dân.
"Chương trình mục tiêu là để bảo đảm mục tiêu người dân được hưởng lợi", Bộ trưởng nhấn mạnh.
Theo Bộ trưởng, đây là chương trình chính sách có ý nghĩa đặc biệt đối với đồng bào dân tộc thiểu số và các địa bàn còn nhiều khó khăn, vì vậy phương thức thực hiện phải thực sự phù hợp với điều kiện thực tế.
Từ thực tiễn trên, Bộ trưởng Trần Hồng Minh đề nghị thực hiện mạnh mẽ hơn nữa chủ trương phân cấp, phân quyền.
Theo đó, Trung ương nên tập trung xây dựng khung chương trình, trên cơ sở đó, địa phương được chủ động lựa chọn những nội dung cần ưu tiên đầu tư, phù hợp với điều kiện và những vấn đề cấp thiết của từng địa bàn.
Theo Bộ trưởng, với mô hình chính quyền địa phương hiện nay, cần phát huy vai trò của cấp ủy, HĐND và UBND địa phương, trao quyền chủ động nhưng đồng thời gắn với trách nhiệm về kết quả.
"Phải thực hiện triệt để nội dung phân cấp, phân cấp cho địa phương", Bộ trưởng nhấn mạnh.
Bộ trưởng Trần Hồng Minh cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế thực hiện đặc thù đối với một số dự án, tiểu dự án và khoản mua sắm quy mô nhỏ trong các chương trình mục tiêu quốc gia.
Theo Bộ trưởng, nếu các dự án nhỏ vẫn phải tuân thủ toàn bộ quy trình đầu tư công, đấu thầu như hiện nay thì địa phương sẽ tiếp tục gặp khó khăn, làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Do đó, cần nghiên cứu các phương thức thực hiện linh hoạt, trong đó có thể áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với một số trường hợp mua sắm, dự án nhỏ phù hợp, đồng thời bảo đảm đúng quy định pháp luật, công khai và minh bạch.
Góp ý kiến, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh (đoàn Tuyên Quang) đánh giá cao việc dự thảo nghị quyết chú trọng phân cấp, phân quyền cho địa phương.
Theo đại biểu, phân cấp mạnh sẽ giúp giảm khâu trung gian, rút ngắn thủ tục và nâng cao hiệu quả triển khai. Tuy nhiên, phân cấp phải đi liền với trách nhiệm.
Địa phương được quyền chủ động điều chỉnh nguồn lực, cách thức thực hiện nhưng không được làm ảnh hưởng đến đối tượng thụ hưởng cốt lõi hoặc khiến mục tiêu chung không đạt được.
Ông lấy ví dụ, nếu địa phương điều chỉnh nguồn lực khiến đồng bào dân tộc thiểu số không còn được hưởng đầy đủ chính sách đã được xác định thì địa phương phải chịu trách nhiệm.
Theo đó, cần thiết lập rõ các nguyên tắc "khóa" để địa phương có không gian chủ động nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu, đối tượng và hiệu quả chung của chương trình.
Hoàng Bích - Hữu Thắng
