Chuẩn hóa theo hướng thực chất
Bộ GD&ĐT đang công bố lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo Nghị định quy định về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ. Điểm đáng chú ý của dự thảo là xác định cụ thể giáo dục bắt buộc từ cấp tiểu học đến hết trung học cơ sở, đồng thời bổ sung nhiều cơ chế nhằm siết chặt quản lý, hạn chế tình trạng học sinh bỏ học giữa chừng.
Theo Bộ GD&ĐT, việc xây dựng và ban hành Nghị định nhằm thể chế hóa các chủ trương tại Nghị quyết số 29-NQ/TW, Nghị quyết số 71-NQ/TW cũng như các quy định của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục về phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ. Mục tiêu là tạo hành lang pháp lý đầy đủ, đồng bộ, bảo đảm quyền học tập của công dân và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Tăng tính ràng buộc đối với giáo dục bắt buộc 9 năm
Một trong những nội dung cốt lõi của dự thảo là quy định rõ giáo dục bắt buộc kéo dài 9 năm, từ lớp 1 đến hết lớp 9. Hoàn thành giáo dục bắt buộc được hiểu là người học hoàn thành chương trình giáo dục trong độ tuổi theo quy định của pháp luật. Như vậy, việc học hết trung học cơ sở không còn đơn thuần là khuyến khích mà trở thành nghĩa vụ bắt buộc.
Dự thảo nêu rõ, mọi công dân trong độ tuổi quy định có nhiệm vụ học tập để đạt trình độ phổ cập giáo dục và có nghĩa vụ hoàn thành chương trình giáo dục bắt buộc. Không chỉ dừng ở người học, trách nhiệm cũng được phân định cụ thể cho gia đình, nhà trường và chính quyền địa phương. Gia đình phải tạo điều kiện để con em trong độ tuổi được đến trường; cơ sở giáo dục có trách nhiệm tổ chức thực hiện phổ cập, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ đúng chức năng; chính quyền địa phương chịu trách nhiệm quản lý, theo dõi và bảo đảm điều kiện học tập trên địa bàn.
Điểm mới đáng chú ý là dự thảo chuyển trọng tâm từ việc “công nhận kết quả” sang “kiểm soát quá trình”. Thay vì chỉ thống kê tỷ lệ hoàn thành, cơ quan quản lý sẽ tăng cường theo dõi, cập nhật tình hình học tập của học sinh, kịp thời hỗ trợ các trường hợp có nguy cơ bỏ học. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng trẻ em rời trường sớm, đặc biệt tại vùng khó khăn, khu công nghiệp hoặc khu vực có biến động dân cư lớn.
Trước đó, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục năm 2025, trong đó quy định từ ngày 1/7/2026, giáo dục trung học cơ sở là cấp học bắt buộc. Dự thảo Nghị định lần này được xem là bước cụ thể hóa để triển khai quy định đó trên thực tế.
Bên cạnh giáo dục bắt buộc, dự thảo cũng chuẩn hóa các tiêu chí phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 5 đến 6 tuổi. Theo đó, quy định rõ tiêu chuẩn công nhận đạt chuẩn đối với cá nhân, cấp xã và cấp tỉnh; đồng thời làm rõ điều kiện công nhận và công nhận lại nhằm duy trì bền vững kết quả đã đạt được. Mục tiêu là bảo đảm trẻ em trong độ tuổi được chuẩn bị đầy đủ về thể chất, kỹ năng và tâm thế trước khi bước vào lớp 1.
Bảo đảm tất cả trẻ em trong độ tuổi được đến trường
Đối với công tác xóa mù chữ, dự thảo đưa ra tiêu chuẩn công nhận cá nhân đạt chuẩn biết chữ, cũng như tiêu chuẩn đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 1 và mức độ 2. Các tiêu chí được phân định rõ ràng theo từng mức độ, hướng tới bảo đảm chất lượng thực chất, hạn chế tình trạng hình thức hoặc tái mù chữ sau một thời gian.
Để bảo đảm tính khả thi, dự thảo Nghị định quy định cụ thể các điều kiện về chương trình, đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, trang thiết bị và kinh phí thực hiện. Mạng lưới trường lớp phải được bố trí hợp lý theo địa bàn dân cư, tạo thuận lợi cho trẻ em và người học trong diện phổ cập đến trường thường xuyên.
Đáng chú ý, dự thảo nhấn mạnh ưu tiên quy hoạch, sắp xếp trường lớp tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo, khu công nghiệp và khu đô thị mới. Đây là những khu vực thường đối mặt với nguy cơ thiếu trường lớp hoặc quá tải cục bộ do gia tăng dân số cơ học.
Một nội dung mới khác là tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và theo dõi dữ liệu phổ cập giáo dục mầm non, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ sẽ giúp các địa phương cập nhật chính xác tình trạng học tập của từng đối tượng, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.
Dự thảo cũng xác định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành và chính quyền các cấp trong tổ chức triển khai, kiểm tra và công nhận kết quả. Cơ chế phối hợp liên ngành được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả thực thi, tránh tình trạng chồng chéo hoặc buông lỏng quản lý.
Theo Bộ GD&ĐT, khi chính sách được hoàn thiện và ban hành, sẽ góp phần bảo đảm tất cả trẻ em trong độ tuổi được đến trường, hoàn thành chương trình giáo dục bắt buộc; đồng thời mở rộng cơ hội học tập cho người lớn chưa biết chữ hoặc có nguy cơ tái mù chữ. Xa hơn, đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các vùng miền, tăng cường công bằng trong tiếp cận giáo dục và hiện thực hóa mục tiêu xây dựng xã hội học tập.
Khánh Linh (theo Dân trí, Thời báo ngân hàng)
