Cả làng đỏ lửa suốt đêm phục vụ Tết
Vượt qua cái rét cuối đông, PV Người Đưa Tin tìm về khu phố Lâm Thành, xã Kim Tân, tỉnh Thanh Hóa -nơi có làng mật mía nổi tiếng xứ Thanh để ghi nhận không khí ép mía, nấu mật tất bật phục vụ thị trường Tết. Dừng xe từ xa, trong làn sương sớm bảng lảng, mùi mật mía thơm ngào ngạt, dịu ngọt theo làn gió lan tỏa, phả thẳng vào khứu giác, mang đến cảm giác khoan khoái, say mê khó tả.
Tạm dừng tay tiếp khách, vừa nhấp chén trà nóng, ông Nguyễn Văn Quang chia sẻ, nấu mật mía là nghề thủ công truyền thống của khu phố Lâm Thành, được truyền qua nhiều thế hệ. Từ những năm 1980 của thế kỷ XX, người dân huyện Thạch Thành bắt đầu trồng mía. Nhận thấy nhu cầu sử dụng mật mía ngày càng tăng, một số hộ dân trong khu phố đã hùn vốn, chung tay ép mía, nấu mật, hình thành nên làng nghề như ngày nay.
Lò mật của gia đình vợ chồng ông Quang đỏ lửa suốt ngày đêm để có hàng phục vụ Tết.
Ông Quang nhớ lại, thời điểm này, việc ép mía nhờ vào sức kéo của trâu nên tốn nhiều sức và hiệu quả kinh tế thấp. Đến những năm 90, một số hộ đã mua máy ép chạy bằng máy nổ về làm. Từ đó, nghề nấu mật ngày càng phát triển và hiện nay có khoảng gần 20 hộ làm nghề. Đây được coi là nghề thủ công truyền thống của địa phương.
Làm mật theo vụ mía, thường tháng 9 âm lịch hàng năm, khi người dân thu hoạch mía thì các lò mật cũng bắt đầu đỏ lửa. Dịp Tết, do nhu cầu tăng cao nên các lò mật đỏ lửa suốt ngày đêm để đủ hàng phục vụ thị trường. Trung bình mỗi ngày lò ông Quang ép được 10 tấn mía, cho ra lò khoảng trên dưới 1 tấn mật. Dịp này, vợ chồng ông phải thuê thêm lao động để ép mật.
Ông Quang trực tiếp canh lửa, vớt tạp chất để cho ra những mẻ mật đẹp, chất lượng phục vụ khách hàng.
Dù khoa học kỹ thuật phát triển, những để ra được những mẻ mật chất lượng thơm ngon vẫn hoàn toàn dựa vào bàn tay, khối óc và kinh nghiệm của người thợ. Mía sau khi ép lấy nước sẽ được cho vào lò để nấu, cô đặc lại. Đây là công đoạn quan trọng nhất, quyết định sự thành bại của mẻ mật, chủ lò phải bám và đứng canh chảo mật để vớt tạp chất và canh lửa. Nếu quá tay thì mật sẽ bị đen, giảm chất lượng và giá trị.
Từ cây mía đến giọt mật ngọt lịm ăn Tết
Dịp Tết, nhu cầu thị trường tăng cao, vợ chồng ông Quang làm ra được mẻ mật nào thì sẽ có thương lái đến lấy. Mật mía Lâm Thành không chỉ phục vụ nhu cầu trong tỉnh mà còn vào tận Nghệ An, Hà Tĩnh và các tỉnh phía Nam. Giá bán mật tại lò dao động từ 16.000 – 18.000 đồng/kg.
Bà Nhà - Vợ ông Quang đang đong mật cho khách.
Màu vàng óng, ngọt dịu khiến mật mía Lâm Thành nổi tiếng gần xa.
Ông Quang hỗ trợ khách đưa mật lên xe.
Vừa đẩy chất đốt thêm lửa cho lò, anh Dương, chủ lò mật cách nhà ông Quang không xa chia sẻ, năm nay, nhu cầu thị trường về mật mía tăng cao hơn mọi năm. Để có hàng phục vụ Tết, vợ chồng anh phải thuê thêm 2-3 nhân công thời vụ để hỗ trợ ép mía. Mật gia đình sản xuất tới đâu được thương lái thu mua tới đó.
"Mía sau khi ép nước xong, được cho vào chảo để nấu. Khi mật sôi và đạt đến màu nhất định sẽ cho ra thùng phi. Quá trình nấu, chủ lò phải canh để vớt bọt, tạp chất làm sao cho mật chất lượng và màu đẹp mắt nhất. Cái này dựa vào kinh nghiệm cả", anh Dương cho hay.
Anh Dương đang thêm lửa cho lò mật để kịp hàng phục vụ Tết.
Trải qua nhiều công đoạn từ nấu, vớt bỏ tạp chất để cho ra được mẻ mật thơm ngon đến khách hàng.
Mẻ mật thành phẩm của vợ chồng anh Dương.
Năm nay, do chịu ảnh hưởng của mưa bão nên nguồn nguyên liệu và chất lượng mía giảm hơn năm trước. Theo anh Dương, do mật mía Lâm Thành có thương hiệu nên từ đầu vụ ép, thương lái đã gọi đặt hàng. Làm mật không giàu có nhưng các chủ lò cũng có cuộc sống khá giả, nuôi con ăn học trưởng thành.
Dù lớn tuổi, nhưng cụ bà vẫn ngồi trước nhà phụ giúp con cháu bán mật cho khách.
Trao đổi với PV, một lãnh đạo UBND xã Kim Tân cho biết, nấu mật mía là nghề thủ công truyền thống của Lâm Thành. Hiện, ở Lâm Thành có hàng chục hộ làm mật, giải quyết công ăn việc làm và tạo ra thu nhập khá cho người dân địa phương.
