Ủy ban châu Âu – cơ quan điều hành EU – đang tăng cường sức ép đối với Kiev nhằm đẩy nhanh các cải cách then chốt, trong bối cảnh Ukraine đối mặt với lỗ hổng ngân sách khổng lồ và nhu cầu tài chính ngày càng cấp bách.
Brussels nhấn mạnh rằng việc Ukraine thực hiện đúng hạn các cam kết cải cách là điều kiện tiên quyết để tiếp tục nhận nguồn hỗ trợ tài chính quan trọng từ EU, nguồn vốn mà quốc gia ứng cử viên này đang rất cần khi thâm hụt ngân sách ngày càng lớn và xung đột leo thang.
Gần đây, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã nêu ra lỗ hổng khoảng 27 tỷ USD (tương đương khoảng 23,5 tỷ Euro) tại Bộ Quốc phòng Ukraine. Con số này khiến các quan chức EU bất ngờ và đặt ra câu hỏi về nguồn gốc.
Ngoài ra, Ukraine còn đối mặt với khoản thiếu hụt 32,6 tỷ USD cho năm tiếp theo. Tình hình ngân sách nhà nước được Thủ tướng Ukraine Serhii Koretsky mô tả là đang ở mức gần như nguy cấp.
Điều này diễn ra trong bối cảnh quốc gia Đông Âu đang chịu sức ép từ cuộc giao tranh với Nga và nguy cơ mất một phần đáng kể trong số khoảng 29,5 tỷ USD (khoảng 26 tỷ Euro) hỗ trợ quốc tế từ các nguồn như IMF nếu không thông qua các luật cần thiết đúng thời hạn.
Để giải quyết vấn đề, ông Zelensky đã đề xuất đẩy sớm thời điểm nhận một phần khoản vay hỗ trợ trị giá 90 tỷ Euro của EU từ năm 2027 sang năm 2026. Khoản vay này được chia làm 2 phần, mỗi phần 45 tỷ Euro, nghĩa là bất kỳ thay đổi nào về lộ trình cũng sẽ làm giảm số tiền dành cho năm sau.
Nhà lãnh đạo Ukraine cũng đề cập đến khả năng sử dụng tài sản Nga bị phong tỏa – một ý tưởng vẫn đang gây tranh cãi sâu sắc và chưa ngã ngũ.
Lính cứu hỏa đang dập tắt đám cháy tại hiện trường một vụ tấn công quân sự vào Kiev, ngày 23/9/2026. Ảnh: The Guardian
Tuy nhiên, Brussels đã phản đối ý tưởng đẩy sớm khoản vay và nhấn mạnh rằng trước khi yêu cầu thêm nguồn lực, Kiev cần tập trung hoàn thành các cải cách đã cam kết, vốn đang bị đình trệ tại Quốc hội Ukraine (Verkhovna Rada).
"Điều cực kỳ quan trọng là Ukraine phải tiếp tục thực hiện các cải cách và điều kiện chính sách đã được thống nhất với Liên minh châu Âu", người phát ngôn của Ủy ban châu Âu Balazs Ujvari cho biết vào ngày 24/9.
"Việc triển khai đúng hạn là chìa khóa để Ủy ban có thể tiến hành giải ngân theo kế hoạch, đặc biệt trong chương trình hỗ trợ tài chính vĩ mô và Quỹ Hỗ trợ Ukraine (Ukraine Facility)", vị phát ngôn viên nêu rõ.
Ông Ujvari lưu ý rằng EU ghi nhận những nỗ lực đáng kể của Ukraine trong việc thực hiện cải cách dưới hoàn cảnh hết sức khó khăn trong hơn 4 năm qua, nhưng vẫn nhắc nhở về tầm quan trọng của việc duy trì động lực cải cách.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã nêu vấn đề này trong cuộc gặp với Tổng thống Zelensky đầu tuần này, bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York.
Một lá thư từ các Ủy viên châu Âu Valdis Dombrovskis và Marta Kos gửi tới Chủ tịch Quốc hội Ukraine Ruslan Stefanchuk cũng cảnh báo về những rủi ro nếu Kiev không thông qua luật kịp thời.
Bức thư nhấn mạnh rằng việc thông qua các luật cần thiết là thiết yếu để đảm bảo nguồn tài chính EU sẵn có, duy trì động lực trên con đường gia nhập EU, cũng như củng cố nền kinh tế và tài chính công của Ukraine.
Các cải cách là điều kiện để tiếp cận khoảng 13,5 tỷ Euro từ khoản vay hỗ trợ và 6,45 tỷ Euro từ Quỹ Hỗ trợ Ukraine, tổng cộng khoảng 20 tỷ Euro.
"Ủy ban châu Âu vẫn cam kết mạnh mẽ trong việc cung cấp cho Ukraine khoản vay hỗ trợ trị giá 90 tỷ Euro dự kiến cho giai đoạn 2026 và 2027. Trong số 45 tỷ Euro được phân bổ cho năm nay, chúng tôi đã giải ngân gần 15 tỷ Euro, và mục tiêu của chúng tôi là giải ngân toàn bộ số tiền được ấn định cho năm 2026", ông Ujvari cho biết.
Ngày 24/9, EU đã phê duyệt gần 3 tỷ Euro trong khuôn khổ Quỹ Hỗ trợ Ukraine sau khi Kiev hoàn thành 10 biện pháp mục tiêu. Tuy nhiên, tiến độ lập pháp chậm chạp đã trì hoãn một khoản thanh toán thứ hai trị giá khoảng 3,9 tỷ Euro. Để giải ngân số tiền còn lại khoảng 17 tỷ Euro trong năm nay, cần thêm nhiều cải cách.
Danh sách các cải cách đang chờ thông qua bao gồm luật liên quan đến phá sản doanh nghiệp nhỏ và vừa, công vụ và đơn giản hóa VAT (đang được xem xét tại Quốc hội Ukraine); cũng như viện trợ nhà nước, chống rửa tiền và hệ thống kỷ luật đối với công tố viên (chưa được trình).
Một dự luật đặc biệt gây tranh cãi là việc loại bỏ miễn thuế đối với các kiện hàng quốc tế, liên quan đến các sàn thương mại điện tử như Temu và AliExpress. Dự luật này từng bị bác 2 lần, sau đó được thông qua ở lần đọc đầu tiên tuần trước nhưng vẫn cần thêm một lần đọc nữa.
Quốc hội Ukraine hiện đang nghỉ đến giữa tháng 10, nhưng Chủ tịch Quốc hội sẵn sàng triệu tập phiên họp bất thường khi các dự luật sẵn sàng.
Minh Đức (Theo UAWire, Euronews)
