Liên minh châu Âu (EU) đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế năm 2026 sau khi cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz khiến giá năng lượng tăng mạnh. Trong bối cảnh chưa có dấu hiệu chấm dứt xung đột, chi phí năng lượng leo thang đang làm gia tăng căng thẳng giữa các quốc gia thành viên, khi nhiều nước kêu gọi bổ sung các biện pháp hỗ trợ tài khóa.
Ngày thứ Năm, Ủy ban châu Âu đã cắt giảm dự báo tăng trưởng kinh tế của khu vực cho năm 2026, do xung đột kéo dài ở Trung Đông tiếp tục đẩy giá năng lượng tăng mạnh.
Theo đó, kinh tế EU hiện được dự báo chỉ tăng trưởng 1,1% trong năm 2026, thấp hơn mức 1,4% được đưa ra trong dự báo mùa thu trước đó. Triển vọng của khu vực đồng euro cũng bị hạ xuống còn 0,9%.
Trong báo cáo, Ủy ban châu Âu cảnh báo sự gián đoạn của thị trường năng lượng toàn cầu đã khiến triển vọng kinh tế của châu Âu xấu đi đáng kể. "Trước cuối tháng 2/2026, kinh tế EU được kỳ vọng tiếp tục mở rộng với tốc độ vừa phải, đồng thời lạm phát tiếp tục hạ nhiệt", báo cáo nêu rõ. "Tuy nhiên, triển vọng đã thay đổi đáng kể kể từ khi xung đột bùng phát".
Giá năng lượng tăng cao sau khi Iran trả đũa các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách tấn công các nước láng giềng và đóng cửa eo biển Hormuz (Nguồn: Ảnh tư liệu của AFP)
Lạm phát cũng được dự báo tăng mạnh do các gián đoạn liên quan đến Hormuz.
Lạm phát tại EU được dự báo đạt 3,1% trong năm nay (cao hơn một điểm phần trăm so với dự báo trước) chủ yếu do chi phí năng lượng tăng vọt sau khi giá dầu và khí đốt leo thang giữa lo ngại gián đoạn nguồn cung ở vùng Vịnh.
Đối với các quan chức EU, cú sốc này gợi lại năm 2022, thời điểm xung đột Nga - Ukraine đã gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng nhất châu Âu trong nhiều thập kỷ.
Ủy ban châu Âu mô tả biến động hiện nay là "cú sốc thứ hai chỉ trong chưa đầy 5 năm", đồng thời cảnh báo sự phụ thuộc của châu Âu vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu khiến khu vực này đặc biệt dễ tổn thương mỗi khi căng thẳng địa chính trị đe dọa nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Theo dự báo, niềm tin tiêu dùng đã giảm xuống mức thấp nhất trong 40 tháng, khi các hộ gia đình chuẩn bị đối mặt với hóa đơn sưởi ấm và nhiên liệu tăng cao, trong lúc doanh nghiệp phải chịu chi phí vận hành leo thang và nhu cầu suy yếu.
Hoạt động đầu tư cũng được dự báo chậm lại khi doanh nghiệp đối mặt với điều kiện tài chính thắt chặt hơn và bất ổn gia tăng. Tăng trưởng xuất khẩu đang suy yếu do nhu cầu toàn cầu giảm tốc.
Dù triển vọng xấu đi, Brussels cho biết EU hiện đã có sự chuẩn bị tốt hơn so với thời kỳ khủng hoảng năng lượng liên quan đến Ukraine, nhờ nhiều năm đầu tư vào năng lượng tái tạo, giảm tiêu thụ khí đốt và nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung thay thế Nga.
"Quá trình thúc đẩy đa dạng hóa nguồn cung, khử carbon và giảm tiêu thụ năng lượng đã giúp kinh tế EU ở vị thế tốt hơn để hấp thụ cú sốc hiện nay", Ủy ban châu Âu cho biết.
Tuy nhiên, các quan chức EU cũng thừa nhận rủi ro vẫn nghiêng mạnh về chiều hướng tiêu cực.
Báo cáo cảnh báo rằng nếu tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz hoặc chuỗi cung ứng rộng lớn hơn ở Trung Đông kéo dài, giá năng lượng có thể tiếp tục leo thang, làm chệch hướng kỳ vọng lạm phát hạ nhiệt trong năm 2027 và thậm chí có nguy cơ khiến đà phục hồi của châu Âu đình trệ hoàn toàn.
Ủy ban châu Âu cũng lưu ý tình trạng thiếu hụt các sản phẩm dầu tinh chế, phân bón và nhiều nguyên liệu công nghiệp khác có thể lan rộng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, làm gia tăng chi phí thực phẩm và sản xuất trên khắp châu Âu.
Trong khi đó, các chính phủ châu Âu đang chuẩn bị đối mặt với áp lực tài khóa ngày càng lớn. Thâm hụt ngân sách công trên toàn EU được dự báo sẽ nới rộng khi các chính phủ tăng chi tiêu nhằm bảo vệ hộ gia đình trước hóa đơn năng lượng tăng cao, đồng thời đẩy mạnh chi tiêu quốc phòng trong bối cảnh bất ổn địa chính trị leo thang.
Thủ tướng Italy Giorgia Meloni gần đây đã kêu gọi Ủy ban châu Âu nới lỏng các quy định tài khóa đối với các hộ gia đình và ngành công nghiệp đang chật vật vì chi phí năng lượng tăng mạnh, cho rằng an ninh năng lượng cần được ưu tiên khẩn cấp tương tự như chi tiêu quốc phòng.
Trọng tâm trong đề xuất của Rome là "điều khoản miễn trừ quốc gia" của EU, được thông qua ngày 8/7, cho phép các quốc gia thành viên tạm thời linh hoạt hơn về tài khóa để tăng chi tiêu quốc phòng trong các hoàn cảnh đặc biệt.
Bà Meloni cho rằng Brussels đã từng cho thấy sự sẵn sàng nới lỏng các quy định ngân sách để ứng phó với xung đột Nga - Ukraine cũng như những lo ngại ngày càng gia tăng về năng lực quân sự của châu Âu. Hiện Italy đang tìm kiếm cơ chế linh hoạt tương tự cho các biện pháp khẩn cấp về năng lượng.
Thế Hải (Theo France24, Euronews)
