Gian nan giữ "vàng xanh" giữa đại ngàn Quảng Ngãi

Từ chuột phá đến nỗi lo mất trộm

Khoảng 3.000 cây sâm giống, trị giá ước tính 300 triệu đồng của gia đình chị Y Phượng, ở làng Ko Sia 2, đã bị chuột phá.

Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại nhiều khu vực trồng sâm trên địa bàn. Chuột thường tìm đến các chùm quả, nhưng người trồng cho biết chúng còn cắn thân, kéo cành làm tổ, thậm chí đào xuống đất để gặm củ.

Tại một khu trồng sâm quy mô lớn ở rừng Ngọc Linh, lực lượng bảo vệ phải thường xuyên kiểm tra các luống sâm và tổ chức bắt chuột, nhất là sau những đợt mưa. Có tuần, khoảng 500 con được bắt nhưng trên vườn vẫn xuất hiện những chùm quả bị gặm nham nhở, cây bị cắn ngang thân.

Theo lực lượng bảo vệ, chuột ở đây khá nhỏ, con lớn khoảng ngón tay cái, nhiều con chỉ lớn hơn ngón tay út nhưng leo trèo nhanh. Chúng có thể di chuyển trên lá sâm, vượt qua bạt chắn hoặc cắn thủng bao nhựa bọc chùm quả. Vì vậy, dù người trồng đã sử dụng nhiều cách che chắn, việc ngăn chuột vẫn gặp khó khăn.

Sau ảnh hưởng của bão số 1 và số 3, công việc bảo vệ vườn càng thêm vất vả. Cây rừng ngã đổ, lá vàng rụng dày, một số tấm bạt che các luống sâm bị gió quật tung. Cùng với chuột phá, mất trộm là một thực tế khác tại các vườn sâm ở Măng Ri.

Anh Nguyễn Hữu Nam bị mất 100 cây sâm từ 7-8 năm tuổi. Anh Quách Văn Nghi mất 178 cây, trong đó 80 cây gần đến tuổi thu hoạch, số còn lại từ 3-4 năm tuổi. Số sâm bị mất trong hai trường hợp đều có chỉ dẫn địa lý, song việc truy tìm người lấy trộm gặp khó khăn.

Theo người dân, các khu trồng của doanh nghiệp thường có hàng rào, cửa khóa và lực lượng bảo vệ chuyên trách. Trong khi đó, những hộ trồng nhỏ lẻ khó bố trí người túc trực thường xuyên, nhất là khi chủ vườn đi vắng.

Công ty Cổ phần Sâm Ngọc Linh TumơRông có thời điểm từng bị trộm 400 cây sâm đến kỳ thu hoạch. Để ngăn chặn tình trạng này, công ty đã xây dựng nhiều lớp hàng rào thép gai, gắn camera, chuông báo động, tăng cường các đội bảo vệ túc trực liên tục nhằm hạn chế bị mất trộm.

"Nạn trộm sâm gây thiệt hại lớn cho các hộ dân, doanh nghiệp trồng sâm. Ngoài sử dụng các biện pháp bảo vệ như trên, công ty chúng tôi còn xây dựng sự gắn kết với các hộ trồng sâm để tăng khả năng phát hiện và cảnh báo khi có người lạ xâm nhập vườn”, ông Trần Đức An, Chủ tịch Công ty Cổ phần Sâm Ngọc Linh TumơRông cho hay.

Nhiều hộ thiệt hại, địa phương tính thêm lớp bảo vệ

Ông Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND xã Măng Ri cho biết, hiện nạn trộm cắp cây sâm Ngọc Linh vẫn còn đang xảy ra tại địa phương. Đối với các vụ mất trộm sâm, công an xã đang tiến hành điều tra và địa phương sẽ triển khai thêm các biện pháp phòng ngừa.

Do các vườn sâm của người dân nằm phân tán, trong khi từng hộ khó có đủ người để canh giữ thường xuyên nên chính quyền khuyến khích người dân liên kết thành từng nhóm từ 5-7 hộ, thay phiên hỗ trợ nhau bảo vệ vườn.

Cùng với tổ chức người canh giữ, địa phương tiến hành kiểm kê số lượng sâm của từng hộ. Việc này nhằm tạo cơ sở xác minh nguồn gốc trong trường hợp phát hiện sâm nghi bị lấy trộm mang đi tiêu thụ.

Camera cũng được xem là một lớp giám sát bổ sung. Hiện xã Măng Ri có 4 camera và dự kiến hỗ trợ lực lượng công an lắp thêm 5 camera. Chính quyền đồng thời vận động các hộ chủ động trang bị camera tại khu vực trồng sâm.

Như vậy, thay vì mỗi hộ tự tìm cách giữ vườn, hướng xử lý đang được mở rộng từ liên kết các hộ trồng, kiểm kê số lượng cây đến tăng cường giám sát bằng camera.

Sâm Ngọc Linh phải trải qua nhiều năm sinh trưởng mới đến kỳ thu hoạch, trong khi vùng trồng nằm giữa núi rừng, việc chăm sóc và bảo vệ vốn không dễ dàng. Bởi vậy, mỗi cây bị chuột phá hay lấy trộm đều kéo theo thiệt hại về tiền bạc và công sức tích lũy trong nhiều năm.

Di Linh