UBND Thành phố Hà Nội đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để đẩy nhanh tiến độ đầu tư 7 dự án đường sắt quan trọng, gồm 2 dự án đường sắt quốc gia và 5 tuyến đường sắt đô thị.
Một trong những cơ chế đáng chú ý là chính sách giải phóng mặt bằng. Theo dự thảo, trường hợp Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án, giá đất tính bồi thường được áp dụng tối đa bằng 2 lần mức quy định. Người có đất ở bị thu hồi được ưu tiên bố trí tạm cư theo quy định của thành phố.
Dự thảo cũng đề xuất tăng vai trò của nhà thầu chiến lược trong công tác giải phóng mặt bằng. Nhà thầu có trách nhiệm phối hợp với chính quyền địa phương và cơ quan chức năng vận động người dân, tổ chức trong phạm vi dự án tự nguyện bàn giao mặt bằng.
Việc này được thực hiện song song với công tác kiểm đếm, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nhằm rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng.
Ngoài cơ chế giải phóng mặt bằng, Hà Nội dự kiến áp dụng nhiều chính sách đặc thù về lựa chọn nhà thầu, thủ tục đầu tư, huy động vốn, thử nghiệm công nghệ và chuyển giao công nghệ nhằm rút ngắn thời gian thực hiện các dự án.
7 dự án được áp dụng cơ chế gồm 2 dự án đường sắt quốc gia: cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - Thành phố HCM hiện hữu, đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi và tuyến đường sắt vành đai phía Đông, đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn.
5 tuyến đường sắt đô thị gồm tuyến số 1 (Thượng Phúc - Khu công nghiệp đường sắt - Ngọc Hồi - Ga Hà Nội - Yên Viên - Khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm - sân bay Nội Bài); tuyến số 2 (sân bay Nội Bài - Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo - Thượng Đình - Sân vận động Hùng Vương);
Tuyến số 8 (Hòa Lạc - Sơn Đồng - Mai Dịch - Vành đai 3 - Lĩnh Nam - Thuận An - sân bay Gia Bình); tuyến số 10 (Võ Chí Công - Vành đai 2,5 - Vĩnh Tuy - Đông Anh) và tuyến số 14 (Cầu Thăng Long - Hồng Hà - Gia Lâm - Nghĩa Trụ).
Hà Nội đề xuất bồi thường đất tối đa gấp 2 lần để tăng tốc 7 dự án đường sắt (Ảnh đường sắt Cát Linh - Hà Đông: Hữu Thắng).
Theo dự thảo, 5 tuyến đường sắt đô thị đã được khởi công từ tháng 6, dự kiến cơ bản hoàn thành vào năm 2030. Hai dự án đường sắt quốc gia được khởi công dịp Quốc khánh 2/9, dự kiến hoàn thành năm 2027.
Để rút ngắn thời gian lựa chọn và triển khai dự án, Hà Nội đề xuất cơ chế nhà thầu chiến lược. Đây là các nhà thầu tiềm năng trong nước, cam kết sẵn sàng thực hiện những dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô và được Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Hà Nội chỉ định để ký hợp đồng.
Nhà thầu phải cam kết về tiến độ, chất lượng và phương án tiếp nhận, chuyển giao công nghệ. Giá thực hiện phải giảm tối thiểu 15% so với giá gói thầu được phê duyệt đối với dự án đường sắt địa phương và 10% đối với dự án đường sắt quốc gia.
Cơ chế giảm giá được áp dụng đối với các gói thầu theo hình thức chìa khóa trao tay và các loại hợp đồng EPC, EC, EP, trong đó nhà thầu đảm nhận nhiều công đoạn từ thiết kế, cung cấp thiết bị đến thi công tùy loại hợp đồng.
Hà Nội cũng đề xuất rút ngắn một số thủ tục đầu tư. Với dự án đường sắt địa phương và dự án phát triển theo mô hình TOD, thủ tục về quy hoạch và khởi công xây dựng có thể được thực hiện đồng thời với thủ tục quyết định đầu tư.
Chủ đầu tư và nhà thầu chiến lược phải hoàn thiện các điều kiện khởi công trong vòng 12 tháng kể từ ngày khởi công.
Dự thảo còn mở cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để nhà thầu chiến lược từng bước làm chủ vận hành, nội địa hóa công nghệ đường sắt; nghiên cứu, sản xuất, lắp ráp máy đào hầm TBM và đoàn tàu; phát triển dây chuyền sản xuất, thi công vỏ hầm cùng các công nghệ phù hợp với từng dự án.
Theo quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, mạng lưới đường sắt đô thị Hà Nội dài khoảng 979km; nếu tính cả đường sắt quốc gia và liên vùng, toàn hệ thống gần 1.200km.
Hiện Hà Nội đang khai thác tuyến Cát Linh - Hà Đông và đoạn trên cao Nhổn - Cầu Giấy thuộc tuyến Nhổn - ga Hà Nội.
Thành phố đặt mục tiêu đầu tư khoảng 500km đường sắt đô thị đến năm 2035, sau đó hoàn thiện 479km còn lại trong giai đoạn 2036-2045.
