Cả Iran và Oman đều khẳng định có chủ quyền đối với tuyến đường thủy này – tuyến vận tải huyết mạch đối với hoạt động xuất khẩu năng lượng của khu vực Vùng Vịnh, từng bị Tehran phong tỏa trong thời gian xảy ra xung đột.
"Trong chuyến thăm Muscat, cuộc họp đầu tiên của Ủy ban Hỗn hợp Hormuz đã được tổ chức", Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi viết trên mạng xã hội X.
"Trong khi rà soát các vấn đề hiện nay liên quan đến eo biển, chúng tôi cũng đã trao đổi quan điểm về phương thức quản lý trong tương lai", ông nói thêm.
Eo biển Hormuz là dải biển hẹp nằm giữa Iran và Oman, có chiều rộng chỉ khoảng 30 km.
Tương lai của eo biển này là một trong những điểm bất đồng lớn trong các cuộc đàm phán giữa Tehran và Washington nhằm chấm dứt xung đột.
Iran đang cân nhắc áp dụng các "phí dịch vụ" – khoản phí chưa từng tồn tại trước xung đột – trong khi Mỹ phản đối mọi loại phí, cho rằng Hormuz là tuyến đường thủy quốc tế.
Sau đó, trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với truyền hình nhà nước, ông Gharibabadi cho biết, Tehran và Muscat đã đạt được "nhận thức chung" về việc quản lý tuyến đường thủy này trong cuộc họp hôm thứ Hai.
Ông cho biết, Oman "cũng ủng hộ việc tham gia vào các cơ chế này với tư cách là quốc gia ven biển có quyền chủ quyền, đồng thời... cho rằng cần thu phí để đổi lấy các dịch vụ được cung cấp".
Ông Gharibabadi cho biết thêm, hai bên đã quyết định thành lập các ủy ban kỹ thuật giữa hai nước.
"Trong vòng bảy hoặc tám ngày tới, chuyên gia của chúng tôi sẽ bắt đầu các cuộc thảo luận chuyên môn dựa trên sự thống nhất đã đạt được hôm nay, để bàn về các cơ chế này, soạn thảo văn bản cũng như tiến hành các cuộc đàm phán kỹ thuật liên quan đến các tuyến hàng hải", ông nói.
Trong những ngày gần đây, Oman thể hiện lập trường khá mập mờ về vấn đề này.
Hôm thứ Ba tuần trước, sau chuyến thăm của các quan chức Iran, Oman và Iran ra tuyên bố chung cho biết, hai nước đang xem xét các chi phí liên quan đến việc quản lý eo biển trong tương lai.
Tuy nhiên, đến cuối tuần, Oman lại khẳng định không có kế hoạch thu "phí quá cảnh", đồng thời thông báo mở một "hành lang hàng hải tạm thời" gần bờ biển nước này và cho biết hành lang này được phối hợp với Liên Hợp Quốc.
Đáp lại, Iran tuyên bố hành lang duy nhất được phép sử dụng là tuyến hàng hải chạy sát bờ biển của chính Iran.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm Chủ nhật cảnh báo rằng mọi nỗ lực sử dụng các tuyến đường thay thế đều có nguy cơ "làm leo thang căng thẳng" trong khu vực.
Diễn biến này xảy ra sau khi xung đột bùng phát trở lại, trong đó Iran tấn công một tàu thương mại tại eo biển Hormuz và Mỹ đáp trả bằng các cuộc không kích nhằm vào những mục tiêu ven biển của Iran.
Theo văn bản thỏa thuận, việc đi qua eo biển sẽ được miễn phí trong vòng 60 ngày kể từ khi thỏa thuận được ký kết. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ điều gì sẽ xảy ra sau thời hạn này.
Ông Gharibabadi ngày thứ Hai cho biết: "Theo Điều 5 của Biên bản ghi nhớ Islamabad, Cộng hòa Hồi giáo Iran có quyền xác định các tuyến hàng hải trong giai đoạn tạm thời này và chúng tôi không thể chấp nhận bất kỳ tuyến đường nào khác.
"Chúng tôi cam kết bảo đảm điều kiện an toàn cho hoạt động quá cảnh. Vì vậy, nếu các tàu đi qua những tuyến đường khác, chúng tôi sẽ phản đối, tìm cách ngăn chặn và nếu xảy ra bất kỳ sự cố nào liên quan đến những tàu đó thì trách nhiệm sẽ thuộc về chính họ".
Ông nhấn mạnh: "Trong vài ngày qua, phía Mỹ đã hiểu rõ thông điệp này: nếu họ tìm cách thiết lập các tuyến hàng hải song song... Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ sử dụng mọi biện pháp trong khả năng của mình để đưa ra phản ứng thích đáng đối với hành vi vi phạm đó".
Thế Hải (Theo Arabnews, Euronews)
