Thị xã La Gi, tỉnh Bình Thuận (cũ), sở hữu hơn 28km đường bờ biển, với nhiều bãi tắm đẹp, vịnh nhỏ, vạt cát và vùng nước ven bờ thoai thoải thuận lợi cho hoạt động đánh bắt gần bờ. Đây không chỉ là điểm đến du lịch mà còn là nơi khai thác các loại hải sản đặc trưng, trong đó nổi bật là cá dỗi – loài cá nhỏ nhưng được người dân và khách du lịch săn đón.
Cá dỗi.
Theo đánh giá của các ngư dân và người dân địa phương, cá dỗi xuất hiện với mật độ dày hơn tại các vùng biển La Gi như Cam Bình, Tân Phước, Đồi Dương và Ngảnh Tam Tân. Đặc biệt, vùng biển Tân Tiến thường có sự hiện diện dày hơn so với các khu vực khác. Đối với nghề biển ven bờ, cá dỗi đóng vai trò đặc biệt.
Trong khi các tàu đánh bắt xa khơi chỉ thỉnh thoảng mới lưới được vài ký cá dỗi và chủ yếu phục vụ nhu cầu gia đình hoặc làm quà tặng thì tại La Gi, lượng cá dỗi xuất hiện gần bờ đem đến cơ hội khai thác đều đặn hơn. Người dân La Gi lợi dụng điều kiện này bằng cách sử dụng lưới ven bờ hoặc bơi thả lưới chuyên biệt để đánh bắt.
Cá dỗi là loài cá sống nổi, bơi theo đàn, ít thấy đơn lẻ. Trong điều kiện tự nhiên, để đánh bắt được cá dỗi phải sử dụng loại lưới chuyên dụng: Mắt lưới nhỏ, cước mảnh, chì nhẹ, nhằm tránh cá bị tổn thương và giữ cá không lọt qua lưới.
Theo kinh nghiệm truyền thống của ngư dân vùng biển, cá dỗi chỉ tiến vào gần bờ khi thủy triều lên, khi biển yên ả, và đặc biệt khi vùng nước có nhiều con ruốc (mồi cho cá dỗi). Khi vào bờ, cá thường tập trung trong các "lộng", ao nước sau các giồng cát hoặc vũng lợ phía sau mép biển.
Mùa cá dỗi vào bờ tại vùng này thường kéo dài từ tháng giêng đến tháng tư âm lịch. Tuy nhiên, vào thời điểm khác trong năm, nếu biển êm và các điều kiện sinh thái thuận lợi (như vùng có nhiều ruốc, không sóng lớn), cá dỗi vẫn có thể xuất hiện ven bờ.
Vào cuối tháng 9, trong những ngày biển êm, người dân tại Phan Thiết – La Gi ghi nhận nhiều đàn cá dỗi bơi vào vũng cát thoai thoải sát bờ để kiếm ăn. Vào buổi sáng sớm, khi ánh nắng chiếu qua hàng dừa phía xóm chài, các ngư dân từ khu vực xóm Rạng di chuyển theo hướng Mũi Né để tiến hành thả lưới.
Cá dỗi ít khi được bán ở chợ, ngư dân đánh bắt xa bờ lâu lâu mới được vài cân, chủ yếu để ăn trong gia đình hoặc đãi khách quý, làm quà tặng. Thế nhưng ở La Gi (Bình Thuận (cũ)), cá dỗi lại dày đặc, số lượng nhiều. Người dân ở La Gi (Bình Thuận (cũ)) cho biết cá dỗi khi đã xuất hiện dày, thả lưới cá dính gỡ không hết. Một buổi thả lưới được vài cân là chuyện bình thường, nhiều lúc trúng cá được vài ba tạ.
Cá dỗi là loài cá có thân hình thon dài, miệng nhọn mang đỉnh màu đỏ, đuôi vàng nhạt. Hai bên thân có sọc xanh nước biển kéo dài, lưng xám, bụng trắng, vảy thưa và rất nhỏ. Vì vảy ít nên khi sơ chế người ta dễ đánh vảy hoặc làm sạch nhanh. Cá dỗi thường không to; cá trưởng thành lớn nhất cũng chỉ bằng ngón chân cái, dài khoảng 20–25cm (có nơi ghi 25–26cm). Cá nhỏ hơn thì chỉ ngang ngón tay cái. Với kích thước như vậy, cá dỗi khó thấy bán phổ biến tại các chợ hải sản lớn.
Gỏi cá dỗi nằm trong nhóm ngon hàng đầu của gỏi cá biển.
Thịt cá dỗi ngọt và thơm ngon, có thể chế biến thành nhiều món hấp dẫn như chiên, kho tộ, làm chả, làm gỏi. Gỏi cá dỗi nằm trong nhóm ngon hàng đầu của gỏi cá biển. Làm gỏi cá dỗi không khó nhưng công phu, đầu tiên là cắt đầu, phi lê cá, rồi thái nhỏ, sau đó ngâm nước cốt chanh để tái chín, trộn hành tây, rau húng, rau thơm… nêm nếm hợp khẩu vị, rắc trên mặt đĩa gỏi đậu phộng rang giòn, ớt đỏ xắt lát, thêm bánh tráng nướng, bánh tráng cuốn, nước chấm, vậy là đã có bữa gỏi cá dỗi ngon lành. Cá dỗi thịt thơm dai và ngọt hơn cá trích, cá mai nên được nhiều người ưa chuộng.
Mặc dù cá dỗi xuất hiện đều hơn tại La Gi so với nhiều vùng khác, song số ngày cá thực sự vào bờ vẫn không nhiều. Thông thường trong một tuần hoặc nửa tháng, chỉ có một vài ngày thuận lợi để cá dỗi tiến vào vùng gần bờ. Nếu quá nhiều sóng, gió, hoặc nước đục, cá sẽ không vào. Do đó, nghề đánh cá dỗi vẫn phụ thuộc rất lớn vào điều kiện thiên nhiên.
Hương Giang (theo kienthuc, doisonggiadinh)
