Luật Báo chí (sửa đổi): Cân bằng giữa định hướng chính trị và đổi mới sáng tạo

Ngày 16/4, tại Hà Nội, trong bối cảnh Luật Báo chí (sửa đổi) mới được Quốc hội thông qua với nhiều nội dung quan trọng, Tạp chí Đời sống và Pháp luật đã tổ chức Tọa đàm "Những điểm mới trong Luật Báo chí sửa đổi năm 2025" nhằm tạo diễn đàn trao đổi, làm rõ những nội dung cốt lõi của Luật cũng như các vấn đề đặt ra trong quá trình triển khai.

Tọa đàm cũng là hoạt động ý nghĩa nằm trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 25 năm Tạp chí Đời sống và Pháp luật ra số báo đầu tiên, đánh dấu chặng đường phát triển và khẳng định vai trò của Tạp chí trong nền báo chí cách mạng nước nhà.

Tham dự tọa đàm có lãnh đạo Hội Luật gia Việt Nam, đại diện Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Nhà báo Việt Nam, cùng đại diện các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, các cơ quan báo chí, doanh nghiệp và nhiều chuyên gia trong lĩnh vực báo chí, truyền thông, pháp luật.

Vừa bảo đảm quản lý Nhà nước, vừa khuyến khích sáng tạo, khơi thông nguồn lực

Trình bày những điểm mới của Luật Báo chí (sửa đổi) tại tọa đàm, ông Nguyễn Văn Hiếu – Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, Luật Báo chí (sửa đổi) năm 2025 được xây dựng trên cơ sở bám sát các chủ trương lớn của Đảng về công tác báo chí, đặc biệt là các nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị ban hành trong thời gian gần đây. 

Việc sửa đổi luật không chỉ nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, mà còn tạo hành lang pháp lý đồng bộ, bảo đảm quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí của công dân theo Hiến pháp, đồng thời kịp thời điều chỉnh hoạt động báo chí trong bối cảnh khoa học công nghệ và truyền thông hiện đại phát triển nhanh chóng.

Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, quá trình xây dựng Luật đã quán triệt rõ quan điểm: báo chí Việt Nam là báo chí cách mạng, là phương tiện thông tin, công cụ tuyên truyền, đồng thời là diễn đàn của nhân dân. Báo chí đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật. Đây là nguyên tắc xuyên suốt, bảo đảm định hướng chính trị, tư tưởng cho sự phát triển của nền báo chí trong mọi giai đoạn.

Cùng với đó, Luật tiếp tục khẳng định việc bảo đảm quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận trên báo chí của công dân, song song với yêu cầu không để các quyền này bị lạm dụng, gây ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Theo ông Hiếu, đây là cách tiếp cận cân bằng giữa quyền và trách nhiệm, giữa tự do và kỷ cương trong hoạt động báo chí.

Một điểm đáng chú ý trong tư duy xây dựng luật lần này là đổi mới theo hướng vừa bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, vừa khuyến khích sáng tạo, khơi thông nguồn lực cho phát triển. Các quy định của Luật mang tính khung, có tính nguyên tắc, trong khi những vấn đề thực tiễn thường xuyên biến động được giao Chính phủ và các bộ, ngành quy định chi tiết. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm tính ổn định của luật, đồng thời tạo sự linh hoạt trong quá trình thực thi.

Bên cạnh đó, Luật cũng chú trọng bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, nâng cao tính khả thi của các quy định trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Đồng thời, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về báo chí, phù hợp với yêu cầu đổi mới quản trị quốc gia hiện nay.

Về mục tiêu, ông Nguyễn Văn Hiếu cho biết, việc sửa đổi Luật Báo chí lần này nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, đặc biệt là định hướng xây dựng nền báo chí “chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại” theo tinh thần Đại hội XIII. Đồng thời, Luật hướng tới tháo gỡ các “nút thắt”, “điểm nghẽn” về thể chế, tạo điều kiện để báo chí Việt Nam tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn mới.

Mở rộng không gian hoạt động, tạo động lực cho kinh tế báo chí

Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, Luật Báo chí năm 2025 gồm 4 chương, 51 điều, được tinh gọn đáng kể so với Luật năm 2016, đồng thời bổ sung nhiều nội dung mới mang tính đột phá. Một trong những điểm nhấn quan trọng là việc bổ sung quy định về vị trí của báo chí, khẳng định rõ báo chí Việt Nam là báo chí cách mạng, qua đó tiếp tục định hình nền báo chí phát triển theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại.

Luật cũng bổ sung quy định về quyền yêu cầu cải chính trên báo chí của công dân, góp phần bảo đảm tốt hơn quyền tự do báo chí và quyền tiếp cận thông tin, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cơ quan báo chí trong việc cung cấp thông tin chính xác, khách quan.

Đặc biệt, một nội dung quan trọng được ông Nguyễn Văn Hiếu nhấn mạnh là việc thiết lập các nguyên tắc về mô hình hoạt động và kinh tế báo chí. Đây được xem là bước tiến lớn trong tư duy quản lý, khi Luật không chỉ điều chỉnh hoạt động báo chí về mặt nội dung, mà còn tạo điều kiện phát triển về mặt kinh tế, phù hợp với xu thế của thời đại số.

Theo đó, Luật đã mở rộng không gian hoạt động của báo chí, đặc biệt trên môi trường số. Lần đầu tiên, hoạt động xuất bản báo chí trên không gian mạng được quy định rõ ràng; các kênh nội dung của cơ quan báo chí trên nền tảng số được công nhận là sản phẩm báo chí. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để báo chí phát triển mạnh mẽ trên môi trường số, bắt kịp xu thế truyền thông hiện đại.

Cùng với đó, Nhà nước sẽ đầu tư phát triển nền tảng số báo chí quốc gia, hạ tầng dữ liệu báo chí và nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi số. Theo ông Hiếu, đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số báo chí một cách đồng bộ, tạo điều kiện để các cơ quan báo chí nâng cao năng lực cạnh tranh.

Một điểm mới đáng chú ý khác là việc cho phép cơ quan báo chí tích hợp các dịch vụ trực tuyến trên sản phẩm báo chí theo quy định của Chính phủ. Điều này mở ra khả năng gia tăng giá trị cho sản phẩm báo chí, đồng thời tạo thêm nguồn thu hợp pháp, góp phần giải quyết bài toán kinh tế báo chí.

Luật cũng bổ sung quy định cho phép cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung (trừ các nội dung về thời sự chính trị, quốc phòng, an ninh, đối ngoại), đồng thời quy định rõ trách nhiệm và quyền lợi của các bên tham gia. Đây là cơ sở để thúc đẩy hợp tác, khai thác nguồn lực xã hội, nâng cao chất lượng sản phẩm báo chí.

Bên cạnh đó, các phương thức Nhà nước giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu sản phẩm báo chí cũng được quy định đầy đủ, đặc biệt đối với các nhiệm vụ phục vụ chính trị, xã hội, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Điều này không chỉ bảo đảm nguồn lực cho báo chí công ích, mà còn góp phần định hướng nội dung thông tin phục vụ yêu cầu phát triển đất nước.

Đáng chú ý, Luật đã bổ sung nhiều nguồn thu mới cho cơ quan báo chí, bao gồm khai thác bản quyền nội dung, hoạt động tài chính, cung cấp dịch vụ sự nghiệp công, thực hiện các chương trình, dự án được giao, cũng như các hoạt động hợp pháp khác. Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, đây là bước tiến quan trọng, tạo điều kiện để báo chí từng bước tự chủ tài chính, phát triển bền vững.

Ngoài ra, Luật cũng sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động báo chí. Trong đó, đáng chú ý là việc làm rõ các loại hình báo chí, bổ sung các khái niệm mới phù hợp với thực tiễn, siết chặt quản lý hoạt động trên không gian mạng, cũng như tăng cường quy định về đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm của người làm báo.

Luật cũng quy định chặt chẽ hơn về điều kiện hoạt động, cấp phép, thu hồi giấy phép đối với cơ quan báo chí; đồng thời nâng cao vai trò của Hội Nhà báo Việt Nam trong việc giám sát, xử lý vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, với những điểm mới toàn diện và đồng bộ, Luật Báo chí sửa đổi năm 2025 được kỳ vọng sẽ tạo ra hành lang pháp lý vững chắc, vừa bảo đảm định hướng chính trị, vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, góp phần đưa báo chí Việt Nam phát triển mạnh mẽ, thích ứng với xu thế của thời đại số và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội.

Mạnh Quốc - Hữu Thắng