Siết quy định, ngăn thông đồng, dìm giá trong đấu giá tài sản

Chiều 3/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi).

Chủ động phát hiện, xử lý hành vi thông đồng, dìm giá

Tham gia góp ý kiến về ngăn chặn các hành vi thông đồng, dìm giá, ĐBQH Nguyễn Văn Huy (đoàn Hưng Yên) cho rằng cần chuyển từ quy định cấm thông đồng, dìm giá sang quy định rõ trách nhiệm chủ động phát hiện và ngăn chặn hành vi vi phạm.

Điều 10 của dự thảo đã nghiêm cấm hành vi thông đồng, móc nối để dìm giá, nâng giá, làm sai lệch kết quả đấu giá. Dự thảo luật cũng quy định đấu giá viên có quyền dừng phiên đấu giá khi phát hiện một số hành vi vi phạm.

Tuy nhiên, đại biểu Huy cho rằng để phòng ngừa hiệu quả, cần phải làm rõ hơn trách nhiệm của đấu giá viên và tổ chức hành nghề đấu giá khi phát hiện dấu hiệu bất thường, thay vì chỉ dừng ở việc xử lý khi vi phạm đã được xác định.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định nghĩa vụ của đấu giá viên, khi phát hiện dấu hiệu thông đồng, móc nối, dìm giá, nâng giá hoặc các hành vi khác có nguy cơ làm sai lệch kết quả đấu giá phải kịp thời lập biên bản, bảo toàn thông tin, tài liệu liên quan và báo cáo tổ chức hành nghề đấu giá tài sản để xử lý theo thẩm quyền hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền để xem xét xử lý.

Đồng thời, đề nghị bổ sung trách nhiệm của tổ chức hành nghề đấu giá trong việc tiếp nhận, xử lý thông tin do đấu giá viên báo cáo, chủ động phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để xác minh dấu hiệu vi phạm.

"Quy định như vậy sẽ xác lập rõ trách nhiệm từ người trực tiếp điều hành đến tổ chức chịu trách nhiệm về cuộc đấu giá", đại biểu Huy nêu.

Cùng với đó, đại biểu cho rằng cần hoàn thiện cơ chế ghi nhận chứng cứ và nhận diện dấu hiệu bất thường để phát hiện thông đồng, dìm giá kịp thời; tăng cường phối hợp xử lý vi phạm và ngăn ngừa tái diễn hành vi thông đồng, dìm giá.

Theo đại biểu, đấu giá tài sản không chỉ đòi hỏi đúng trình tự, thủ tục mà quan trọng hơn phải bảo đảm kết quả đấu giá phản ánh đúng giá trị thực của tài sản. 

Bởi, một cuộc đấu giá chỉ thực sự minh bạch và hiệu quả khi giá trúng đấu giá được hình thành từ sự cạnh tranh thực chất, không phải từ sự thỏa thuận, thao túng giữa những người tham gia.

"Do đó, việc hoàn thiện các quy định ngăn chặn hành vi thông đồng, dìm giá có ý nghĩa quyết định trong việc bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, phòng ngừa thất thoát tài sản, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và xã hội, đồng thời củng cố niềm tin của nhân dân đối với hoạt động đấu giá", đại biểu Huy nêu.

Góp ý kiến, ĐBQH Lê Thanh Hoàn (đoàn Thanh Hoá) đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo đã có những nỗ lực trong việc bổ sung rất nhiều biện pháp nhằm ngăn ngừa, nhằm ngăn chặn nạn thao túng, "quân xanh, quân đỏ" làm lũng đoạn giá đất, tài sản công.

Tuy nhiên, theo đại biểu, nếu chỉ nâng tỉ lệ tiền và chế tài cấm tham gia đấu giá thì mới xử lý được phần ngọn của vấn đề. Gốc rễ của căn bệnh trả giá ảo, bỏ cọc nằm ở chỗ đó là sự mơ hồ trong việc xác định thời điểm giao kết hợp đồng mua bán tài sản đấu giá.

"Nhiều người tham gia đấu giá hiện nay vẫn đang giữ tư duy coi việc trúng đấu giá chỉ là bước đệm hay là lựa chọn tùy nghi thích thì mua, không thích thì chấp nhận bỏ cọc", đại biểu nêu.

Từ phân tích Điều 43 của dự thảo luật và dẫn kinh nghiệm của các nước trên thế giới, đại biểu Hoàn đề nghị chỉnh lý Điều 43 theo hướng: Người trúng đấu giá được coi là đã giao kết hợp đồng mua bán tài sản đấu giá kể từ thời điểm đấu giá viên công bố người trúng đấu giá. Kể từ thời điểm này, các quyền và nghĩa vụ theo hợp đồng có hiệu lực đối với các bên theo quy định của pháp luật dân sự.

Trường hợp người trúng đấu giá không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ thanh toán tiền mua tài sản theo thời hạn đã quy định, người có tài sản đấu giá có quyền áp dụng các biện pháp buộc thực hiện nghĩa vụ theo quy định Bộ luật Dân sự hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng mua bán tài sản đấu giá để tổ chức đấu giá lại và yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Đồng thời, bổ sung nguyên tắc trường hợp người trúng đấu giá bỏ cọc dẫn đến đấu giá lại, nếu giá trúng lần sau thấp hơn giá trúng lần trước, người vi phạm có nghĩa vụ bồi thường toàn bộ tiền chênh lệch còn thiếu cộng với chi phí tổ chức bán đấu giá lại.

Kiểm soát hành vi thông đồng, thao túng đấu giá trực tiếp và gián tiếp 

Tham gia góp ý kiến quy định các hành vi bị nghiêm cấm, ĐBQH Hoàng Thị Thơ (đoàn Đồng Tháp) đề nghị bổ sung quy định theo hướng kiểm soát cả hành vi thông đồng, thao túng đấu giá trực tiếp và gián tiếp thông qua cá nhân, tổ chức trung gian.

Thực tiễn cho thấy hành vi thao túng đấu giá ngày càng có thể thực hiện dưới nhiều hình thức tinh vi, không nhất thiết những người tham gia đấu giá phải trực tiếp gặp gỡ, thỏa thuận hoặc có quan hệ sở hữu chung; việc thao túng có thể thực hiện thông qua các công ty có quan hệ liên kết, người thân trong gia đình, người lao động, người đại diện hoặc người được ủy quyền hoặc cá nhân đứng tên độc lập...

"Nếu pháp luật chỉ tập trung cấm hành vi thông đồng, móc nối trực tiếp thì có nguy cơ bỏ lọt những hành vi thao túng được thực hiện thông qua người thứ ba hoặc các giao dịch giả tạo", đại biểu nêu.

Vì vậy, đại biểu bổ sung quy định nghiêm cấm hành vi trực tiếp hoặc thông qua cá nhân, tổ chức khác tạo lập giao dịch, thỏa thuận, hồ sơ, tài liệu giả tạo; lợi dụng các giao dịch có hình thức hợp pháp nhưng không phản ánh đúng thực chất sự việc nhằm che giấu quan hệ lợi ích, hạn chế cạnh tranh, tạo giá ảo, nâng giá hoặc làm sai lệch kết quả đấu giá.

Đồng thời, cần bổ sung trách nhiệm của tổ chức hành nghề đấu giá và người có tài sản đấu giá trong việc phát hiện, ghi nhận, bảo quản thông tin và chuyển cơ quan có thẩm quyền xác minh khi có dấu hiệu thông đồng, thao túng thông qua các chủ thể trung gian.

Đại biểu cho rằng việc bổ sung quy định này không nhằm hạn chế quyền tự do kinh doanh hay quyền tham gia đấu giá của tổ chức, cá nhân có quan hệ liên kết hợp pháp, mà nhằm ngăn chặn việc lợi dụng các mối quan hệ để tạo lập sự cạnh tranh không thực chất, thao túng thị trường và trục lợi từ hoạt động đấu giá.

"Đây là yêu cầu cần thiết để pháp luật không chỉ kiểm soát hình thức của người tham gia đấu giá mà phải kiểm soát cả bản chất của quan hệ lợi ích và hành vi thực tế phía sau mỗi cuộc đấu giá", đại biểu nêu.