Thấy gì từ việc xuất nhập khẩu lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD?

Những động lực đưa xuất nhập khẩu Việt Nam lập đỉnh

Theo số liệu sơ bộ của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 10 tháng năm 2026 đạt 1.010,55 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước, chính thức vượt mốc 1.000 tỷ USD.

Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 499,24 tỷ USD, tăng 27,5%, động lực chính đến từ nhóm hàng công nghiệp chế biến với 452,74 tỷ USD, chiếm 90,7%. Cùng với đó, kim ngạch nhập khẩu đạt 511,31 tỷ USD, tăng 37,4%, chủ yếu đến từ nhóm hàng tư liệu sản xuất với 481,03 tỷ USD, chiếm 94,1%.

Đánh giá về dấu mốc này, ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, việc tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa vượt 1.000 tỷ USD là kết quả có ý nghĩa quan trọng, thể hiện quy mô và mức độ hội nhập ngày càng sâu rộng của nền kinh tế Việt Nam vào thương mại quốc tế.

Theo ông Sơn, kết quả trên là sự tổng hòa của nhiều yếu tố, trước hết là sự phục hồi và duy trì đà tăng trưởng của sản xuất trong nước, đặc biệt ở các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo - nhóm ngành giữ vai trò chủ lực trong hoạt động xuất khẩu.

Bên cạnh đó, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như điện tử, máy móc, thiết bị, dệt may, da giày. Qua đó, góp phần duy trì tốc độ tăng trưởng xuất khẩu và đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một động lực khác đến từ việc khai thác các hiệp định thương mại tự do (FTA), đồng thời mở rộng và đa dạng hóa thị trường. Ngoài những thị trường truyền thống, doanh nghiệp Việt Nam ngày càng quan tâm đến các khu vực còn nhiều tiềm năng như Trung Đông, Nam Á, châu Phi và Mỹ Latinh.

Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cũng đề cao sự chủ động, linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp trong việc thích ứng với những biến động thương mại toàn cầu, từ thay đổi nhu cầu thị trường, tiêu chuẩn kỹ thuật đến yêu cầu chuyển đổi xanh và điều chỉnh chính sách thương mại của các nước.

Cũng theo ông Nguyễn Anh Sơn, những kết quả trên, bên cạnh nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp còn có sự đồng hành và triển khai đồng bộ các giải pháp của Chính phủ, bộ, ngành. Trong đó, Bộ Công Thương giữ vai trò nòng cốt trong việc phát triển thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

Thời gian qua, một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Bộ là hỗ trợ doanh nghiệp khai thác hiệu quả mạng lưới FTA mà Việt Nam đã ký kết. Cùng với đó, Bộ đã không ngừng đẩy mạnh công tác phát triển thị trường xuất khẩu theo hướng vừa duy trì các thị trường truyền thống, vừa mở rộng sang những khu vực có tiềm năng. 

"Các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối giao thương và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hệ thống phân phối quốc tế được triển khai có trọng tâm, phù hợp với đặc điểm từng ngành hàng và thị trường", ông Sơn nhận định.

Doanh nghiệp Việt cần tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu

Không thể phủ nhận rằng, trong những năm qua, cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam đã có sự chuyển dịch tích cực theo hướng tăng tỷ trọng nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo, giảm dần phụ thuộc vào các mặt hàng xuất khẩu dựa nhiều vào tài nguyên, lao động giản đơn.

Tuy nhiên, theo đánh giá từ Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, giá trị gia tăng tạo ra trong nước vẫn chưa tương xứng với quy mô kim ngạch xuất khẩu, đặc biệt ở một số ngành có kim ngạch lớn như điện tử, máy móc, thiết bị, dệt may, da giày.

"Nguyên nhân chủ yếu nằm ở năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hạn chế", ông Sơn cho biết.

Theo đó, nhiều doanh nghiệp chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về quy mô sản xuất, tiêu chuẩn kỹ thuật, quản trị chất lượng, đổi mới công nghệ cũng như khả năng duy trì nguồn cung ổn định.

Đáng chú ý, trong 10 tháng qua, dù kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng tích cực, khu vực kinh tế trong nước chỉ đạt 93,93 tỷ USD, chiếm 18,8%. Trong khi đó, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài lại đạt 405,31 tỷ USD, chiếm tới 81,2%.

Bên cạnh đó, mối liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực FDI chưa đạt kỳ vọng. Một số ngành sản xuất vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu, biểu hiện rõ rệt qua số liệu nhập khẩu tư liệu sản xuất trong 10 tháng. Điều này khiến khả năng lan tỏa từ hoạt động xuất khẩu sang khu vực doanh nghiệp nội địa còn hạn chế.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, ông Nguyễn Anh Sơn cho rằng cần phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ, nhất là trong các ngành có tiềm năng tạo giá trị gia tăng lớn như điện tử, bán dẫn, cơ khí chính xác, thiết bị điện và công nghiệp chế biến.

Cùng với đó, doanh nghiệp Việt Nam cần được hỗ trợ đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Việc thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước cần được chú trọng để tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt từng bước trở thành nhà cung cấp trong chuỗi sản xuất toàn cầu, thay vì chỉ tham gia ở những công đoạn có giá trị gia tăng thấp.

Đối với thu hút đầu tư nước ngoài, ông Sơn cho rằng cần tiếp tục định hướng vào các dự án có hàm lượng công nghệ cao, cam kết phát triển hệ sinh thái cung ứng trong nước và có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa đối với nền kinh tế.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, xuất nhập khẩu tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng. Tuy nhiên, theo ông Sơn, phát triển nhanh nhưng phải bền vững, tăng trưởng về quy mô phải đi đôi với nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động thương mại.

Ông Sơn cho rằng thời gian tới cần tiếp tục đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, khai thác sâu hơn các FTA, tập trung phát triển công nghiệp hỗ trợ và chủ động nguồn cung nguyên liệu đầu vào.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh để đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi xanh và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng quốc tế. 

Về phía Bộ Công Thương, Bộ sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển thị trường, tận dụng cơ hội hội nhập và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu xuất nhập khẩu theo hướng bền vững.

“Mục tiêu cuối cùng không chỉ là đưa kim ngạch xuất nhập khẩu tiếp tục tăng trưởng, mà là xây dựng một nền thương mại có khả năng thích ứng tốt hơn với biến động toàn cầu, trong đó doanh nghiệp Việt Nam giữ vai trò ngày càng lớn hơn và giá trị tạo ra trong nước ngày càng cao hơn”, ông Nguyễn Anh Sơn nhấn mạnh.