Thảo luận tại tổ về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 và các luật liên quan chiều 19/8, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết, Nghị quyết 21 của Trung ương về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và những luật có liên quan phát sinh từ yêu cầu thực tiễn.
Dù Luật Đất đai mới được Quốc hội thông qua năm 2024 nhưng quá trình triển khai vẫn phát sinh những vướng mắc, rất khó cho các địa phương và các bộ, ngành.
Nghị quyết 21 cũng đưa ra những định hướng rất lớn, không chỉ sửa Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản. Thủ tướng cho biết Chính phủ cố gắng rà soát và sửa đổi tất cả các luật có liên quan trực tiếp để bảo đảm tính đồng bộ, ví dụ các luật về đầu tư, luật về thuế.
Thủ tướng Lê Minh Hưng (Ảnh: Hữu Thắng).
Theo Thủ tướng, tới đây khi trình định hướng chính sách các luật về thuế, Chính phủ sẽ phải bổ sung các quy định về giá đất, cơ chế điều tiết chênh lệch địa tô, cơ chế tài chính để khuyến khích đưa đất vào sản xuất, tránh tình trạng đầu cơ hoặc bỏ hoang đất đai.
Luật Đất đai liên quan đến rất nhiều luật khác nhau nhưng trước hết ưu tiên cao nhất sửa đổi những luật trực tiếp triển khai các định hướng lớn.
Thủ tướng cũng đề cập những vấn đề lớn trong Luật Đất đai, trước hết là đổi mới công tác quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất. Tinh thần của Nghị quyết 21 là giảm, tiến tới chỉ xây dựng một quy hoạch trong phạm vi tỉnh.
"Hiện nay chúng ta có Quy hoạch tổng thể quốc gia, Quy hoạch đô thị và nông thôn, các quy hoạch ngành thuộc thẩm quyền của Thủ tướng hoặc các bộ, ngành và địa phương… Bây giờ cố gắng tích hợp chỉ còn một quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất để các địa phương dễ thực hiện hơn", Thủ tướng nêu quan điểm.
Đi kèm với đó, Thủ tướng lưu ý phải thiết lập các tiêu chí, điều kiện và cơ chế giám sát cực kỳ chặt chẽ, không để xảy ra tình trạng tự ý điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nhằm thay đổi mục tiêu sử dụng, đảm bảo tuân thủ theo đúng quy hoạch. Do đó cần cụ thể hóa các tiêu chí này trong luật.
Về hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, Thủ tướng nhấn mạnh tinh thần phải công khai, minh bạch, có cạnh tranh, lựa chọn nhà đầu tư đủ năng lực và có kế hoạch sử dụng đất hiệu quả.
"Luật phải phân định rõ ràng các trường hợp áp dụng đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất và trường hợp nào giao đất trực tiếp cho nhà đầu tư. Đồng thời, cần quy định minh bạch về phương thức nộp tiền sử dụng đất, nộp tiền một lần hay nhiều lần", Thủ tướng nêu.
Về một trong những vấn đề quan trọng nhất là giá đất, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã lý giải câu hỏi "tại sao giá nhà cao?". Theo Thủ tướng, giá đất theo thị trường thì bắt buộc các địa phương phải tính giá đất rất cao.
"Giá đất là đầu vào của tất cả dự án và đầu vào của nền kinh tế. Khi giá cao thì tất cả chi phí sẽ cộng vào, chưa kể nhà đầu tư còn phải vay vốn và quy trình giao đất với thủ tục hành chính kéo dài, tất cả những cái đó cộng vào sẽ đẩy chi phí sản phẩm cuối cùng tăng, khiến giá nhà cao", Thủ tướng cho biết.
Muốn giải quyết vấn đề này, theo Thủ tướng phải giải quyết đồng bộ. Nhà nước quyết định giá đất trên cơ sở dữ liệu và phương pháp khoa học công khai, minh bạch; kết nối liên thông cơ sở dữ liệu đất đai với các dữ liệu chuyên ngành khác.
Ở đây Nhà nước điều tiết giá đất, phải có vai trò quản lý của Nhà nước mới kiểm soát được chi phí đầu vào. Kết hợp thủ tục hành chính đơn giản, minh bạch, công khai về việc giao đất cho nhà đầu tư, rút ngắn quy trình thủ tục", Thủ tướng nhấn mạnh.
Theo Thủ tướng, với giải pháp đồng bộ như vậy mới giảm được chi phí đầu vào, kiểm soát được giá nhà, giá đất. Tất cả chi phí phải được tính toán rõ ràng bằng các quy định cụ thể trong luật.
Liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, Thủ tướng đánh giá bước đột phá quan trọng là chuyển từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang tư duy "tái thiết cuộc sống cho người dân" khi Nhà nước thu hồi đất, cải thiện điều kiện sống cho người dân.
Thủ tướng nhấn mạnh đây là tư duy quan trọng nhất, từ đó chuyển tải thành cơ chế phù hợp trong luật, đi kèm đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp phân quyền để rút ngắn thời gian thực hiện dự án bồi thường tái định cư.
Trên cơ sở các định hướng lớn đó, Thủ tướng thông tin, Luật Đất đai sẽ tập trung vào một số nhóm giải pháp để xử lý những vấn đề thực tiễn đặt ra. "Chúng ta cố gắng lần này làm với quyết tâm cao nhất để giải quyết triệt để những vấn đề ách tắc, nhưng thực sự đây là vấn đề rất khó", Thủ tướng chia sẻ.
Tham gia góp ý kiến về trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, ĐBQH Phan Duy Anh (đoàn Tp.Đà Nẵng) quan tâm đến trường hợp dự án vùng phụ cận công trình kết cấu hạ tầng theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tiềm năng phát triển.
Theo đại biểu Luật phải chi tiết hóa, có tiêu chí cụ thể đối với trường hợp này vì quy định này còn rất chung chung, có nhiều cách hiểu khác nhau, dễ lạm dụng trong việc thu hồi đất. Mặc dù, theo dự thảo Luật việc này thuộc thẩm quyền của HĐND cấp tỉnh nhưng Luật cần có quy định tiêu chí chung để tránh mỗi địa phương có cách hiểu, cách vận dụng khác nhau.
