Xác định đầu ra ngay từ đầu là yếu tố tiên quyết
Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026: "Từ chính sách đến hành động" do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo; Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu tổ chức, cùng sự phối hợp của Viện Tư vấn và Phát triển (CODE), Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) và sự hỗ trợ của Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ (SECO) đã giới thiệu Nghị định 112/2026/NĐ-CP về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.
Tại phiên thảo luận chiều 14/8, ông Nguyễn Thành Công, Phó Trưởng phòng Thị trường, Cục Biến đổi khí hậu, cho rằng, với một dự án carbon, xác định đầu ra ngay từ đầu là yếu tố tiên quyết.
Ông Nguyễn Thành Công, Phó Trưởng phòng Thị trường, Cục Biến đổi khí hậu.
Theo ông Công, doanh nghiệp có thể hướng đến thị trường carbon trong nước hoặc trao đổi kết quả giảm phát thải, tín chỉ carbon với đối tác quốc tế. Tuy nhiên, khi bước ra thị trường quốc tế, cần phân biệt giữa tín chỉ được Chính phủ chấp thuận chuyển giao và tín chỉ không cần sự chấp thuận này.
Với tín chỉ được Chính phủ chấp thuận, Việt Nam phải thực hiện điều chỉnh tương ứng, tức hạch toán hoặc khấu trừ lượng giảm phát thải đã chuyển giao khỏi mục tiêu Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC). Trong khi đó, với tín chỉ không thuộc diện này, lượng giảm phát thải vẫn được tính vào NDC của Việt Nam.
“Cùng một loại tín chỉ nhưng giá tín chỉ có sự chấp thuận của Chính phủ sẽ cao hơn nhiều”, ông Công cho biết.
Nghị định 112/2026/NĐ-CP mở 3 cơ chế chuyển giao tín chỉ carbon quốc tế, nhưng dự án phải qua sàng lọc, thẩm định và đáp ứng các điều kiện về phương pháp luận, ưu tiên quốc gia. Với nhóm dự án ưu tiên, tỷ lệ tín chỉ được chuyển giao ra nước ngoài tối đa 90%.
Trong khi đó, các dự án thuộc nhóm khuyến khích, áp dụng những biện pháp giảm phát thải đã phổ biến tại Việt Nam, chỉ được chuyển giao tối đa 50%.
Theo cơ quan quản lý, cách phân bổ này nhằm cân bằng giữa hai mục tiêu: thu hút nguồn vốn, công nghệ quốc tế cho hoạt động giảm phát thải nhưng vẫn bảo đảm Việt Nam có đủ dư địa thực hiện NDC và phát triển nguồn cung cho thị trường carbon trong nước.
Việt Nam cũng mở cửa tiếp nhận tín chỉ và kết quả giảm phát thải từ quốc tế. Tuy nhiên, để được hạch toán vào NDC, dự án phải có văn bản chấp thuận chuyển giao chính thức từ chính phủ nước sở tại.
Không thể chỉ làm dự án để “săn” tín chỉ
Theo ông Neeraj Joshi, Chuyên gia trưởng Biến đổi khí hậu của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), thị trường carbon Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển từ xây dựng quy định sang triển khai thực tế.
Một trong những vấn đề quan trọng nhất đối với doanh nghiệp là xác định dự án có phù hợp với NDC hay không, đặc biệt là yếu tố “tính tương ứng” - yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chuyển giao tín chỉ quốc tế cũng như hiệu quả tài chính của dự án.
Ông Neeraj Joshi, Chuyên gia trưởng Biến đổi khí hậu của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC).
Theo hướng dẫn của IFC, một dự án carbon có thể trải qua 9 bước, từ đánh giá tính khả thi, xây dựng đường cơ sở, xác định tính bổ sung, lập hồ sơ, lựa chọn đơn vị đánh giá độc lập, đăng ký, giám sát, thẩm tra đến phát hành tín chỉ và xin chấp thuận chuyển giao. Trong đó, tính bổ sung và tính bền vững là những yêu cầu then chốt.
Đáng chú ý, hiệu quả tài chính của một dự án không chỉ nằm ở giá bán tín chỉ. Doanh nghiệp còn phải tính đến tỷ lệ được phép chuyển giao, chi phí xin chấp thuận, chi phí giao dịch, cơ chế chia sẻ doanh thu, nghĩa vụ thuế và thời điểm dòng tiền.
Từ thực tế triển khai, ông Trần Tấn Việt, Thành viên HĐQT Công ty CP Thành Thành Công - Biên Hòa, cho biết, TTC AgriS đã ghi nhận 4.375 tín chỉ carbon từ dự án phân bón hữu cơ theo tiêu chuẩn Verra (VCS), phát hành 25.000 chứng chỉ năng lượng tái tạo (I-REC). Nhà máy Ba Trà xử lý phụ phẩm nông nghiệp cũng dự kiến tạo khoảng 9.600 tín chỉ carbon mỗi năm.
Doanh nghiệp này đồng thời đã ký thỏa thuận chuyển giao tín chỉ carbon song phương với đối tác Singapore theo Điều 6.2 Thỏa thuận Paris.
Tuy nhiên, ông Việt thẳng thắn cho rằng doanh nghiệp đầu tư một dự án chỉ nhằm tạo tín chỉ carbon để bán là phương án khó khả thi.
“Doanh nghiệp đầu tư giảm phát thải trong chính hoạt động sản xuất, từ đó lượng giảm phát thải đủ điều kiện có thể trở thành tín chỉ và tạo thêm nguồn thu mới là hướng tiếp cận phù hợp", ông Việt nói.
Áp lực quốc tế tạo thêm thị trường cho tín chỉ carbon Việt Nam
Theo PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam có lợi thế khi là một trong những quốc gia sớm đưa ra cam kết Net Zero vào năm 2050. Luật Bảo vệ môi trường 2020 cũng đã đặt nền tảng pháp lý cho việc hình thành thị trường carbon.
Trong bối cảnh đó, các yêu cầu giảm phát thải từ thị trường quốc tế đang tạo thêm áp lực nhưng đồng thời mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam.
PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường.
Đáng chú ý là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU (CBAM) đối với các ngành như: thép, xi măng, nhôm, điện và hydro; cùng với cơ chế giảm và bù đắp carbon cho hàng không quốc tế (CORSIA).
Theo ước tính được đưa ra tại diễn đàn, từ năm 2028, Việt Nam có thể thiếu khoảng 2,3 triệu tín chỉ carbon phục vụ nhu cầu của lĩnh vực hàng không, tương đương khoảng 92 triệu USD nếu giá tín chỉ ở mức 40 USD/tấn.
Điều này cho thấy nhu cầu tín chỉ carbon không chỉ đến từ các doanh nghiệp muốn tạo thêm nguồn thu mà còn đến từ chính yêu cầu tuân thủ ngày càng lớn của nền kinh tế.
Đại diện Sở Công Thương Tp.HCM đặt vấn đề thành phố có thể mua lượng lớn tín chỉ carbon để hình thành nguồn dự trữ, sau đó hỗ trợ các cơ sở phát thải thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải. Thành phố hiện có 466 doanh nghiệp thuộc diện phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính.
Tuy nhiên, theo ông Neeraj Joshi, cơ chế hiện hành của Việt Nam chưa cho phép Tp.HCM tự xây dựng một hệ thống riêng để mua tín chỉ rồi phân phối lại cho doanh nghiệp. Thị trường carbon Việt Nam đang được định hướng theo mô hình hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải (ETS) ở cấp quốc gia.
Toàn cảnh diễn đàn.
Thay vì dùng tín chỉ để duy trì mức phát thải cao, chuyên gia IFC cho rằng Tp.HCM có thể tập trung phát triển các dự án giảm phát thải trực tiếp trên địa bàn. Cách làm này vừa phục vụ mục tiêu Net Zero của thành phố, vừa có thể tạo ra tín chỉ carbon tự nguyện và thu hút thêm nguồn vốn quốc tế.
Trong khi đó, IFC đang hoàn thiện Sổ tay hướng dẫn tham gia thị trường carbon, nhằm giúp chủ dự án, cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, người mua và người bán tín chỉ dễ dàng tiếp cận quy định, chuẩn bị hồ sơ và đánh giá hiệu quả dự án.
Thị trường carbon đang mở ra cơ hội mới, nhưng lợi thế sẽ thuộc về những dự án tạo ra tín chỉ chất lượng, minh bạch, giảm phát thải thực chất và có hiệu quả bền vững, qua đó thu hút dòng vốn xanh và góp phần hiện thực hóa mục tiêu Net Zero.
