Đầu tư lớn, rủi ro cao và "trái ngọt"
Khi những vườn thanh long vỏ vàng tại xã Hàm Thuận bước vào chính vụ thu hoạch, chúng tôi có dịp đến HTX thanh long hữu cơ Trung Bình. Trên tay trái thanh long vỏ vàng ruột trắng bắt mắt, ông Ngô Văn Bình, Chủ tịch HĐQT HTX thanh long hữu cơ Trung Bình (tỉnh Lâm Đồng) không giấu được xúc động khi nhắc lại hành trình nhiều năm gắn bó với giống cây "khó chiều".
Ít ai biết, trước khi đến với sản xuất nông nghiệp, ông Bình từng là thương lái buôn bán thanh long. Năm 2008, trong một lần đi ngang vùng đất Hàm Thuận, ông nhận thấy thổ nhưỡng, khí hậu nơi đây rất phù hợp với cây thanh long. Dự định chưa kịp triển khai thì biến cố ập đến. Năm 2009, ông mắc bệnh nặng, dẫn đến liệt đôi chân.
Ông Ngô Văn Bình – Chủ tịch HĐQT HTX thanh long hữu cơ Trung Bình bên vườn thanh long vỏ vàng ruột trắng.
"Lúc đó tôi hiểu rằng mình không thể tiếp tục cạnh tranh trên thương trường như trước, nhưng cũng không cho phép bản thân bỏ cuộc", ông Bình chia sẻ.
Năm 2012, ông nhờ người quen mua đất, làm đường nội bộ, kiên trì chờ thời điểm thích hợp để trồng thanh long. Đến năm 2016, giống thanh long vỏ vàng ruột trắng bắt đầu xuất hiện trên thị trường nhưng chi phí giống rất cao. Phải đến năm 2021, khi có đủ điều kiện về vốn và kỹ thuật, ông Bình mới chính thức triển khai trồng giống cây đặc thù này.
HTX thanh long hữu cơ Trung Bình có khoảng 400ha thanh long, trong đó chủ lực là thanh long vỏ vàng ruột trắng xuất xứ từ Thái Lan, được nhân giống tại Việt Nam. Diện tích thanh long vỏ vàng khai thác ổn định khoảng 370ha; bên cạnh đó là 10ha thanh long ruột trắng và 2 ha thanh long ruột đỏ đang ở năm trồng thứ hai.
Theo ông Bình, chi phí đầu tư cho thanh long rất lớn. Tính từ khâu cải tạo đất đến khi cho thu hoạch (khoảng 2 năm), chi pí bình quân khoảng 1 triệu đồng/trụ, tương đương 1,2 tỷ đồng/ha, chưa bao gồm tiền thuê đất.
Không chỉ tốn vốn, thanh long vỏ vàng ruột trắng còn rất nhạy cảm với sâu bệnh, đặc biệt là tuyến trùng. Quá trình thụ phấn phải thực hiện thủ công, chủ yếu lấy phấn từ thanh long vỏ đỏ ruột trắng vào ban đêm. Công đoạn này đòi hỏi đội ngũ kỹ thuật có tay nghề cao, kéo theo chi phí sản xuất tăng.
Thu hoạch thanh long vỏ vàng ruột trắng tại xã Hàm Thuận, tỉnh Lâm Đồng.
"Bù lại, nếu chăm sóc đúng quy trình, năng suất đạt khoảng 50 – 60 tấn/ha/năm, cao hơn thanh long ruột đỏ và tương đương thanh long ruột trắng", ông Bình cho biết.
Dù khó trồng và giá thành cao (bình quân khoảng 40.000 đồng/kg), HTX Trung Bình vẫn kiên định với thanh long vỏ vàng. Theo ông Bình, HTX đã xây dựng được thị trường xuất khẩu ổn định, đặc biệt là thị trường Thái Lan.
Thay vì sản xuất ồ ạt, HTX tổ chức sản xuất theo đơn đặt hàng. Khách hàng đặt trước từ 2 – 3 tháng, HTX chủ động kế hoạch sản lượng, thu hoạch và điều phối theo từng thị trường. Việc chong đèn xử lý ra hoa trái vụ cũng được kiểm soát chặt, mỗi đợt chỉ khoảng 1.000 trụ để đảm bảo chất lượng.
Hiện khoảng 85 – 90% sản lượng thanh long của HTX Trung Bình được xuất khẩu sang Thái Lan, Trung Quốc, Nga; phần còn lại tiêu thụ trong nước qua thương lái và chợ truyền thống.
Dù khó trồng và giá thành cao nhưng HTX Trung Bình vẫn kiên trì với thanh long vỏ vàng ruột trắng.
Cơ hội và thách thức trong chuỗi cung ứng toàn cầu
Trong một lần tham quan Hợp tác xã Thanh long hữu cơ Trung Bình, ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đánh giá cao mô hình sản xuất tại đây. Theo ông, để có được thành quả hôm nay là cả quá trình liên kết bền bỉ của các hợp tác xã trong ít nhất 10 năm, tạo nên sản phẩm thanh long vỏ vàng hữu cơ đẹp, đồng đều và đạt tiêu chuẩn cao.
"Khi làm đúng quy trình, từ hướng dẫn kỹ thuật, công nghệ tưới đến tổ chức sản xuất bài bản, thì dù thị trường có khó đến đâu chúng ta vẫn có thể đáp ứng được", ông Thanh nhận định.
Cũng theo Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, việc điều hành và kiểm soát quy trình công nghệ sản xuất thanh long vỏ vàng đòi hỏi đội ngũ nông dân, hợp tác xã phải tích lũy kinh nghiệm trong nhiều năm mới có thể đạt được thành công như hiện nay.
Trung tâm Khuyến nông Quốc gia tham quan vườn thanh long vỏ vàng ruột trắng.
Theo Sở nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, tổng diện tích thanh long toàn tỉnh hiện khoảng 26.000ha. Đối với thanh long vỏ vàng ruột trắng, mới chỉ có một số hộ dân trồng thử nghiệm với quy mô hạn chế, nhằm đón đầu phân khúc thị trường và một bộ phận thị hiếu nhỏ của khách hàng.
Trao đổi với PV Người Đưa Tin, ông Nguyễn Hoàng Phúc, Phó Giám đốc Sở nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng cho biết, thanh long vỏ vàng ruột trắng sản xuất tại xã Hàm Thuận là sản phẩm mới, có tính khác biệt, được sản xuất theo hướng hữu cơ, đạt chứng nhận GlobalGAP, có HTX đứng ra tổ chức liên kết, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc.
Nhờ đó, sản phẩm bước đầu tiếp cận được một số thị trường xuất khẩu, trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng nông sản an toàn, chất lượng cao ngày càng gia tăng.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là đầu ra chưa ổn định. Sản phẩm phải cạnh tranh với các vùng trồng khác, trong khi yêu cầu kỹ thuật của thanh long vỏ vàng rất cao, chi phí sản xuất và logistics lớn. Liên kết giữa sản xuất – thu mua – tiêu thụ còn khó khăn.
Thu hoạch thanh long vỏ vàng ruột trắng.
Ông Nguyễn Hoàng Phúc cho hay, trong thời gian tới, Sở sẽ chỉ đạo Trung tâm Khuyến nông tỉnh tập trung xây dựng mô hình điểm, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm và gắn sản xuất với tiêu thụ theo đơn đặt hàng, qua đó giảm rủi ro và nâng cao hiệu quả lâu dài đối với cây thanh long, trong đó có thanh long vỏ vàng ruột trắng.
