Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha ngày 28/7 đã có cuộc điện đàm với người đồng cấp Iran, nhằm tránh leo thang căng thẳng hơn nữa sau vụ tấn công vào một tàu hàng trên Biển Caspi tuần trước, khiến một người thiệt mạng và một số thủy thủ khác bị thương.
Ông Sybiha đã nêu chi tiết cuộc điện đàm trong một tuyên bố trên nền tảng X, mô tả đó là một "cuộc trò chuyện thẳng thắn" với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.
Cuộc điện đàm đánh dấu lần tiếp xúc chính thức đầu tiên giữa hai bên kể từ khi ông Sybiha nhậm chức vào tháng 9/2024.
"Ngoại giao là về đối thoại trực tiếp, ngay cả khi khó khăn", ông Sybiha nói, đồng thời nhấn mạnh "sự cần thiết phải kiềm chế mọi bước leo thang".
Ông Sybiha nói với ông Araghchi rằng tất cả các hành động của Ukraine đều nhằm mục đích bảo vệ đất nước trong bối cảnh cuộc xung đột đang tiếp diễn với Nga, và phủ nhận việc nhắm mục tiêu vào dân thường hoặc tàu thuyền dân sự.
Nhà ngoại giao hàng đầu Ukraine đổ lỗi cho Nga là "nguyên nhân gốc rễ của mọi sự cố" và kêu gọi Iran chấm dứt hỗ trợ chiến dịch quân sự của Moscow chống lại Kiev.
Về phần mình, Ngoại trưởng Araghchi cho biết người đồng cấp Ukraine đã đảm bảo với ông rằng cuộc tấn công là ngoài ý muốn và Kiev không tìm cách leo thang.
Ông Araghchi cho biết Iran cũng tìm cách tránh leo thang nhưng yêu cầu bồi thường cho những thiệt hại về người và tài sản.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha. Ảnh: Arab News
Vụ việc xảy ra hôm 25/7 khi tàu hàng Iran mang tên Ana bị tấn gần cảng Astrakhan của Nga ở vùng châu thổ sông Volga.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky xác nhận đây là một phần hoạt động tầm xa nhằm vào tàu chở hàng quân sự. Iran lên án vụ tấn công, cảnh báo "hậu quả không lường trước" và tuyên bố "sẽ không bỏ qua".
Quan hệ Kiev - Tehran vốn đã căng thẳng kể từ khi Iran cung cấp drone Shahed cho Nga từ đầu cuộc chiến năm 2022. Ukraine coi Iran là bên đóng góp trực tiếp cho nỗ lực chiến đấu của Moscow. Ông Zelensky từng nói Iran "đã tấn công" Ukraine bằng cách tiếp tế drone và công nghệ.
Iran phủ nhận là đồng minh quân sự chính thức của Nga, dù thừa nhận từng chuyển giao drone và hợp tác công nghệ. Hiệp ước đối tác chiến lược toàn diện giữa hai bên được ký tháng 1/2025 không có điều khoản phòng thủ lẫn nhau.
Quan hệ càng xấu đi sau khi Ukraine hỗ trợ các nước vùng Vịnh chống drone Iran trong cuộc xung đột với Mỹ và Israel.
Ở Iran, vụ tập kích tàu hàng đã làm dấy lên cuộc tranh luận về việc liệu hành động trả đũa có khôi phục khả năng răn đe hay sẽ kéo Tehran vào một cuộc đối đầu rộng lớn hơn liên quan đến châu Âu và NATO.
Một số tờ báo bảo thủ như Kayhan coi đây là "cảnh báo chiến lược" nhằm kéo Iran vào mặt trận phía bắc mới, thậm chí có thể châm ngòi cho một cuộc chiến rộng lớn hơn.
Tờ Farhikhtegan cho rằng Ukraine không thể thực hiện vụ tấn công nếu không có sự hậu thuẫn của châu Âu và NATO, và Washington chắc chắn biết trước sự việc.
Nhà phân tích quân sự Nima Akbarkhani đề xuất trả đũa lợi ích châu Âu thay vì nhắm trực tiếp vào Ukraine, vì "chỉ những người tài trợ chiến tranh mới kiềm chế được".
Nhà báo Afifeh Abedi kêu gọi phản ứng tương xứng, nghi ngờ Ukraine hành động dưới áp lực của bên thứ ba nhằm "hòa trộn hai cuộc chiến" làm một.
Ngược lại, cũng có nhiều tiếng nói cảnh báo rủi ro cao. Nhà hoạt động chính trị Ali Gholhaki có quan hệ thân cận với Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad-Bagher Ghalibaf lo ngại trả đũa trực tiếp có thể khiến cả châu Âu đứng về phía Mỹ chống lại Iran.
Cựu nhà ngoại giao Kourosh Ahmadi lo ngại mở mặt trận phía Bắc sẽ buộc Iran điều động lực lượng, tạo lỗ hổng ở nơi khác, và đặt câu hỏi về phản ứng của Mỹ, châu Âu, Thổ Nhĩ Kỳ và Nga.
Nhà phân tích Mohsen Reyhani chỉ ra trở ngại thực tế. Drone Iran muốn bay từ Biển Caspi tới Odessa cần có sự hợp tác với Nga, trong khi tên lửa phóng từ Tây Bắc Iran có thể phải bay qua không phận Thổ Nhĩ Kỳ, một nước thành viên NATO, còn để tấn công Kiev đòi hỏi tên lửa phải có tầm bắn 1.700–2.500 km.
Nhà phân tích Maziar Aghazadeh cho rằng trả đũa bằng tên lửa hay drone mang lại ít giá trị răn đe nhưng sẽ đẩy Iran vào một "mặt trận mới vô ích và mệt mỏi", chịu thiệt hại lớn hơn so với Ukraine.
Minh Đức (Theo Kyiv Post, Iran International)
