Vì sao Việt Nam chưa có nhiều nền tảng số lớn như Amazon, Shopee?

Giải pháp thúc đẩy kinh tế số

Chiều 12/11, tiếp tục đặt câu hỏi chất vấn đến Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân, ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) cho biết, báo cáo của Bộ dẫn số liệu Bộ Tài chính cho biết tỉ trọng kinh tế số năm 2025 ước đạt 14,02% GDP, năm 2021 là 12,87%, tức sau 4 năm chỉ tăng khoảng 1,15 điểm phần trăm. Năm 2027 đặt chỉ tiêu khoảng 23,5%.

Nếu cùng phương pháp thống kê, chỉ tiêu này đòi hỏi tăng khoảng 9,5 điểm trong 2 năm, gấp khoảng 8 lần mức tăng của 4 năm qua. 

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng với tư cách cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế số cho biết những động lực cụ thể nào sẽ tạo ra mức tăng này, mỗi động lực đóng góp khoảng bao nhiêu? Đồng thời đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ chỉ tiêu 23,5% có cùng cách tính với con số 14,02% hay không? Nếu khác thì Quốc hội sẽ giám sát kết quả bằng số liệu thống kê nào?

Trả lời nội dung này, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết việc tính toán các chỉ tiêu kinh tế số thuộc phạm vi của Bộ Tài chính.

Tuy nhiên, Bộ trưởng lưu ý những số liệu được đại biểu đề cập có ý nghĩa khác nhau, trong đó có chỉ tiêu phản ánh giá trị gia tăng của kinh tế số và chỉ tiêu thể hiện đóng góp của kinh tế số đối với tăng trưởng GDP.

Về giải pháp phát triển kinh tế số, Bộ trưởng khẳng định đây là một trong những ưu tiên chiến lược, đồng thời là lĩnh vực trọng tâm trong hoạt động quản lý Nhà nước của Bộ Khoa học - Công nghệ.

Theo Bộ trưởng, trong quá trình xây dựng Luật Chuyển đổi số, Bộ đã đưa vào các nội dung liên quan đến phát triển kinh tế số, trong đó có chương trình phát triển kinh tế số.

Từ những chuyến công tác nước ngoài, Bộ trưởng cho biết ông đã trao đổi với nhiều doanh nghiệp công nghệ, thương mại điện tử như Amazon, Shopee và các đối tác tại Singapore. Các doanh nghiệp này đều mong muốn tham gia thúc đẩy kinh tế số tại Việt Nam thông qua những nền tảng trực tuyến đang vận hành.

Tuy nhiên, điều khiến Bộ trưởng rất trăn trở là Việt Nam có năng lực phát triển những nền tảng công nghệ tương tự, nhưng để hình thành một nền tảng có lượng người dùng lớn lại đòi hỏi nguồn lực đầu tư đáng kể.

Từ thực tế này, Bộ trưởng nêu 3 nhóm giải pháp trọng tâm để thúc đẩy kinh tế số. Trước hết là phát triển các nền tảng thương mại số của Việt Nam, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng quy mô người sử dụng.

Hai là hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ ứng dụng công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Theo Bộ trưởng, nhiều doanh nghiệp nhỏ chưa có đội ngũ phát triển phần mềm, đồng thời thiếu nguồn lực tài chính để đầu tư ứng dụng công nghệ. Vì vậy, Nhà nước cần có cơ chế đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các giải pháp phù hợp.

Một trong những công cụ được Bộ trưởng đề cập là Quỹ NATIF, thông qua đó hỗ trợ lãi suất vay cho các doanh nghiệp có nhu cầu ứng dụng công nghệ để đổi mới hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bộ trưởng cũng cho biết Bộ đã triển khai thí điểm hỗ trợ phát triển kinh tế số tại 4 địa phương. Qua quá trình triển khai, Bộ ghi nhận những kết quả tích cực đối với các hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ khi được hỗ trợ tiếp cận công nghệ.

Giải pháp thứ ba là tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực chuyển đổi số cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh.

Theo Bộ trưởng, không ít doanh nghiệp vừa và nhỏ còn hạn chế khả năng tiếp cận những kiến thức mới liên quan đến chuyển đổi số. Vì vậy, Bộ đang xây dựng các chương trình hỗ trợ đào tạo nhằm giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ.

Bộ trưởng nhấn mạnh doanh nghiệp phải được xác định là trung tâm của quá trình đổi mới công nghệ, trong đó công nghệ đóng vai trò công cụ để cải thiện năng suất và chất lượng.

Ông cho biết trong các chuyến công tác địa phương, thường đề nghị lãnh đạo tỉnh tổ chức gặp gỡ khoảng 5-6 doanh nghiệp để trực tiếp lắng nghe những khó khăn, nhu cầu thực tế, từ đó tìm giải pháp hỗ trợ phù hợp.

Việt Nam hiện có hơn 30 triệu chữ ký số

ĐBQH Phan Thị Mỹ Dung (đoàn Tây Ninh) cho biết, việc phổ cập chữ ký số cho người dân và doanh nghiệp đã được các địa phương triển khai khẩn trương. Tuy nhiên, thực tế nhiều người được cấp chữ ký số nhưng chưa biết sử dụng vào công việc gì, cách sử dụng ra sao và trường hợp nào có thể thay thế chữ ký trực tiếp trên văn bản giấy.

Bên cạnh đó, tâm lý e ngại về an toàn, bảo mật và trách nhiệm pháp lý khi thực hiện giao dịch điện tử vẫn là vấn đề được người dân, doanh nghiệp quan tâm.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết giải pháp chuẩn hóa, đơn giản hóa quy trình sử dụng, nâng cao nhận thức và bảo đảm an toàn pháp lý, qua đó đưa chữ ký số trở thành công cụ quen thuộc trong các giao dịch hàng ngày?

Trả lời câu hỏi này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định chữ ký số là công cụ quan trọng trong quá trình chuyển đổi số, góp phần xác thực các giao dịch điện tử và thúc đẩy sự tham gia của người dân trên môi trường số.

Theo Bộ trưởng, Việt Nam hiện có hơn 30 triệu chữ ký số. Tuy nhiên, đây mới là kết quả xét về số lượng được cấp, còn hiệu quả sử dụng thực tế vẫn cần được quan tâm.

Đáng chú ý, Bộ trưởng cho biết hiện chưa có thống kê cụ thể về số lượng giao dịch thực sự sử dụng chữ ký số, đồng thời thừa nhận việc ứng dụng công cụ này trong thực tế còn chưa phổ biến.

Một trong những nguyên nhân được Bộ trưởng chỉ ra là sự thiếu đồng bộ trong việc chấp nhận chữ ký số giữa các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp.

Nếu các bộ, ngành và doanh nghiệp chưa sẵn sàng tiếp nhận chữ ký số của công dân trong các giao dịch thì việc mở rộng số lượng chữ ký số được cấp cũng chưa thể phát huy đầy đủ giá trị.

Nêu giải pháp, Bộ trưởng cho biết trước hết cần rà soát, điều chỉnh các quy trình, thủ tục ngay trong nội bộ Bộ để tăng cường sử dụng chữ ký số.

Đơn cử, các nhà khoa học có thể sử dụng chữ ký số khi nộp hồ sơ đề tài nghiên cứu. Đây là một trong những cách thúc đẩy ứng dụng chữ ký số.

Từ đó, Bộ sẽ phối hợp với các bộ, ngành và doanh nghiệp mở rộng việc chấp nhận chữ ký số của người dân, đặc biệt trong các giao dịch điện tử.

Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến chính sách và hướng dẫn sử dụng. Bên cạnh đó, cần tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp để xây dựng giải pháp thúc đẩy việc sử dụng chữ ký số một cách đồng bộ.

Bộ trưởng cho biết Bộ hiện có Trung tâm Chứng thực chữ ký điện tử. Thời gian qua, đơn vị này đã tích cực triển khai các hoạt động liên quan đến phát triển chữ ký số.