Tại chương trình Thủ tướng Chính phủ đối thoại với thanh niên năm 2026, chiều 15/10, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh vai trò của sự kiên trì, nỗ lực tích lũy tri thức và kinh nghiệm đối với những người trẻ theo đuổi con đường khoa học, công nghệ.
Thông điệp được Bộ trưởng đưa ra khi trả lời câu hỏi của đại biểu Đặng Thị Lệ Hằng - nghiên cứu viên chính Viện Công nghệ Tiên tiến, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Đại biểu Đặng Thị Lệ Hằng - nghiên cứu viên chính Viện Công nghệ Tiên tiến, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Ảnh: VGP).
Từ thực tế hoạt động nghiên cứu và sinh hoạt trong câu lạc bộ các nhà khoa học trẻ tại Tp.HCM, đại biểu nhận thấy thanh niên có nhiều ý tưởng đột phá, khả năng tiếp cận công nghệ và tư duy sáng tạo.
Đặc biệt, nhiều người trẻ cũng mong muốn đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, góp phần giải quyết những vấn đề của đất nước. Tuy nhiên, để những ý tưởng đó phát huy hiệu quả, đại biểu đặt vấn đề về cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ và đánh giá sản phẩm nghiên cứu dành cho các nhà khoa học trẻ.
Trả lời câu hỏi trên, Bộ trưởng Vũ Hải Quân bắt đầu bằng câu chuyện ông từng tham gia nghiên cứu từ thời sinh viên tại Tp.HCM thông qua chương trình Euréka vào khoảng năm 1985-1986, khi đang học năm thứ ba, thứ tư đại học. Những giải thưởng nhận được khi đó, dù chưa phải thành tựu lớn, đã trở thành nguồn động viên để Bộ trưởng tiếp tục theo đuổi con đường khoa học.
Sau này, khi đảm nhiệm cương vị Giám đốc Đại học Quốc gia Tp.HCM, Bộ trưởng tiếp tục đồng hành với chương trình Euréka trên cương vị Chủ tịch hội đồng giám khảo, đồng thời hỗ trợ để chương trình được mở rộng.
Theo vị Bộ trưởng, Bộ Khoa học và Công nghệ vẫn luôn phối hợp với Đoàn Thanh niên và Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam trong các chương trình phát hiện, tôn vinh tài năng trẻ như Giải thưởng Quả cầu vàng, Giải thưởng Nữ sinh khoa học công nghệ, Giải thưởng Khuê Văn Các và Giải thưởng Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân tại phần đối thoại với thanh niên (Ảnh: VGP).
Bộ trưởng cũng cho biết, khi bắt đầu đảm nhận công việc này, một trong những chính sách đầu tiên ông đưa ra là hỗ trợ các nghiên cứu sinh xuất sắc. Theo đó, những nghiên cứu sinh xuất sắc có thể nhận hỗ trợ lên đến 1 tỷ đồng/năm trong vòng 3 năm. Đây là con số rất đáng kể, có thể cạnh tranh với các nước trong khu vực.
Vị Bộ trưởng cũng dẫn số liệu từ Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) để cho thấy các nhà khoa học trẻ đã bắt đầu nghiên cứu và quan tâm đến các lĩnh vực nghiên cứu cơ bản. Theo thống kê, tỷ lệ hồ sơ của các nhà khoa học dưới 40 tuổi trong chương trình nghiên cứu cơ bản đã tăng từ 31% năm 2024 lên 46% năm 2025 và đạt 67% năm 2026.
Về hợp tác quốc tế, trong chuyến công tác tháp tùng Thủ tướng qua Liên bang Nga ở Kazan, sau khi trao đổi với Bộ trưởng Bộ Khoa học Công nghệ của Nga, Bộ trưởng cho biết hai bên đang có chương trình mời gọi 50 nhà khoa học trẻ của Việt Nam qua Moskva vào đầu tháng 12 để dự "Đại hội các nhà khoa học trẻ của thế giới" do Nga tổ chức.
Bên cạnh đó, Bộ trưởng cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đang triển khai chương trình đưa AI vào doanh nghiệp, với mức hỗ trợ lên tới 3 tỷ đồng. Chương trình hướng tới việc kết nối các tài năng trẻ trong lĩnh vực AI với doanh nghiệp để phát triển ý tưởng, cải tiến hoạt động, nâng cao năng suất. Theo Bộ trưởng, mô hình được triển khai thử nghiệm trong một năm. Nếu chứng minh được hiệu quả, Bộ sẽ tiếp tục đầu tư dài hạn để tạo điều kiện cho các tài năng trẻ phát triển sự nghiệp.
Cũng trong phần đối thoại, Bộ trưởng cho rằng một câu hỏi được nhiều thanh niên quan tâm là làm thế nào để góp sức vào các công nghệ chiến lược và giải quyết những bài toán lớn của quốc gia.
Chia sẻ kinh nghiệm với người trẻ, ông nhấn mạnh: “Chúng ta có thể làm việc lớn, nhưng phải bắt đầu từ việc nhỏ và làm đến cùng việc nhỏ đó”.
Bộ trưởng đưa ra 5 gợi ý để thanh niên định hướng quá trình phát triển của mình. Trước hết, người trẻ cần có tầm nhìn, xác định những công nghệ có khả năng phát triển trong 5-10 năm tới. Điều này cũng chính là tinh thần mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh trong bài phát biểu ở Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập Đại học Bách khoa Hà Nội.
Thứ hai, thanh niên cần có tâm thế cởi mở và niềm tin vào bản thân, vào sự nỗ lực của chính mình. Thứ ba là quy tắc 10.000 giờ, được Bộ trưởng dùng để nhấn mạnh vai trò của quá trình làm việc cần mẫn, rèn luyện lâu dài nếu muốn trưởng thành và trở thành chuyên gia trong lĩnh vực khoa học, công nghệ.
Bên cạnh năng lực cá nhân, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng lưu ý người trẻ cần xây dựng các mối quan hệ với bạn bè, đồng nghiệp và những người có thể đồng hành.
Và cuối cùng, tất cả những yếu tố trên cần được cụ thể hóa bằng một kế hoạch hành động. Kế hoạch phải định hướng công việc mỗi ngày, mỗi tháng, mỗi năm, giúp người trẻ chuyển mục tiêu dài hạn thành những nhiệm vụ có thể thực hiện và đánh giá được.
