Theo các quan chức, Mỹ và Iran đã đạt được một bản ghi nhớ sơ bộ (MOU) nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn giữa hai nước thêm 60 ngày và khởi động đàm phán để chấm dứt vĩnh viễn cuộc chiến.
Các nguồn tin Mỹ nói với Al Jazeera hôm thứ Năm rằng khuôn khổ thỏa thuận này vẫn cần Tổng thống Donald Trump phê duyệt cuối cùng. Nếu được hoàn tất, đây sẽ là bước đột phá lớn sau nhiều tuần ngoại giao đình trệ.
Tuy nhiên, các chi tiết của thỏa thuận sơ bộ vẫn chưa rõ ràng. Cũng chưa rõ việc gia hạn 60 ngày có phải là thời hạn cho các cuộc đàm phán hay không, bởi lệnh ngừng bắn hiện tại vốn đã không có thời hạn cụ thể.
Bản ghi nhớ được đưa ra sau các cuộc đụng độ lẻ tẻ giữa Mỹ và Iran tại Vùng Vịnh, vốn đe dọa làm đổ vỡ lệnh ngừng bắn. Hai bên đã tiến hành các đợt tấn công hạn chế vào đầu ngày thứ Năm.
Axios là bên đầu tiên đưa tin về thỏa thuận sơ bộ này. Nhà Trắng sau đó xác nhận thông tin với Al Jazeera.
Theo Axios, thỏa thuận quy định hoạt động lưu thông tàu thuyền qua eo biển Hormuz sẽ "không bị hạn chế", đồng thời Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.
Tehran lâu nay tuyên bố chủ quyền đối với tuyến đường thủy chiến lược này, cho rằng eo biển Hormuz cần được Iran và Oman cùng quản lý vì nó đi qua lãnh hải của cả hai nước.
Tuy nhiên, Mỹ bác bỏ mọi hình thức kiểm soát của Iran, bao gồm cả hệ thống thu phí tại eo biển Hormuz.
Một tàu thương mại được nhìn thấy ngoài khơi bờ biển Dubai vào ngày 20/4.2026. (Ảnh: AFP qua Kyivpost)
Trước đó cùng ngày, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng đe dọa trừng phạt Oman (đồng minh thân cận của Washington) nếu nước này hỗ trợ việc áp phí đối với các tàu đi qua eo biển.
Sau đó, ông Bessent từ chối xác nhận các chi tiết của thỏa thuận được đưa tin, đồng thời nhấn mạnh rằng sẽ không có thỏa thuận nào nếu không đáp ứng các "lằn ranh đỏ" của ông Trump.
"Luôn là sai lầm khi đi trước quyết định của tổng thống, vì vậy mọi thứ cuối cùng sẽ do tổng thống quyết định", ông Bessent nói với các phóng viên.
Ông cho biết thêm rằng ông Trump đã nêu rõ ba điều kiện đối với Iran: mở lại eo biển Hormuz, từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu ở mức cao và chấm dứt chương trình hạt nhân.
Hãng thông tấn Iran bác bỏ thông tin
Tasnim, hãng thông tấn bán chính thức của Iran, dẫn lời một nguồn tin thân cận với các cuộc đàm phán bác bỏ tuyên bố từ phía Mỹ về một thỏa thuận sắp được ký kết.
"Nếu văn bản thực sự được hoàn tất, Iran sẽ thông báo vấn đề này với bên trung gian Pakistan và với người dân. Cho đến lúc đó, mọi thông tin từ các nguồn phương Tây về việc hoàn tất thỏa thuận đều không có giá trị", nguồn tin cho biết.
Ngoài thỏa thuận liên quan tới tuyến đường thủy, bản ghi nhớ được cho là cũng yêu cầu Iran cam kết không theo đuổi vũ khí hạt nhân.
Tuy nhiên, Tehran đã nhiều lần công khai đưa ra cam kết này. Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei từng ban hành sắc lệnh tôn giáo phản đối vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hôm thứ Năm cũng nhấn mạnh rằng nước này "không tìm kiếm vũ khí hạt nhân".
Dù thỏa thuận được cho là có thể giải quyết vấn đề Hormuz nhưng nhiều điểm bất đồng khác vẫn cần được xử lý trong các cuộc đàm phán tiếp theo.
Iran khẳng định quyền làm giàu uranium trong nước của mình, điều không bị cấm theo Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). Trong khi đó, ông Trump nhấn mạnh toàn bộ chương trình hạt nhân của Iran phải bị tháo dỡ.
Mỹ cũng muốn áp đặt giới hạn đối với chương trình sản xuất tên lửa và máy bay không người lái của Iran, nhưng Tehran bác bỏ khả năng đàm phán về chính sách quốc phòng của mình.
Một vấn đề khác là cuộc chiến đang leo thang tại Lebanon, nơi Israel tăng cường các cuộc tấn công, khiến hàng chục người thiệt mạng trong những tuần gần đây và ban hành lệnh sơ tán bắt buộc đối với hai thành phố lớn ở miền nam nước này.
Lực lượng Hezbollah, đồng minh của Iran, cũng tăng cường các đợt phóng máy bay không người lái nhằm vào lực lượng Israel.
Israel đã không kích Beirut hôm thứ Năm lần đầu tiên sau ba tuần. Đây là cuộc tấn công thứ hai nhằm vào thủ đô Lebanon kể từ "lệnh ngừng bắn" đạt được hồi tháng 4.
Iran trước đó tuyên bố rằng bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào cũng phải bao gồm Lebanon.
Trong một diễn biến riêng, chính phủ Lebanon đang tiến hành đàm phán trực tiếp với Israel để chấm dứt xung đột. Mỹ trước đây từng khẳng định Lebanon không nằm trong thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 4, dù Washington vẫn ủng hộ và tổ chức các cuộc đàm phán giữa Lebanon và Israel.
Thế Hải (Theo Kyivpost, Aljazeera)
