Mỹ và Canada đã đạt được một thỏa thuận vào phút chót nhằm trì hoãn việc áp mức thuế cao đối với hàng hóa Canada, giúp các nhà xuất khẩu tạm thời thoát khỏi nguy cơ một cuộc chiến thương mại mới giữa hai đối tác.
Tổng thống Mỹ Donald Trump nói chuyện với Thủ tướng Canada Mark Carney trong buổi làm việc thuộc khuôn khổ Hội nghị thượng đỉnh G7, tại Evian, miền Đông nước Pháp, ngày 16/6/2026. (Ảnh: Evelyn Hockstein/Pool qua AFP, Aljazeera)
Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra thông báo ngay trước thời điểm mức thuế 50% dự kiến có hiệu lực vào nửa đêm.
Đột phá vào phút chót diễn ra sau khi ông Trump và Thủ tướng Canada Mark Carney tiến hành đàm phán hôm thứ Ba, nhằm tìm kiếm tiếng nói chung sau nhiều tuần thương lượng thương mại căng thẳng.
Mức thuế này sẽ áp dụng đối với khoảng 20,2 tỷ USD hàng hóa xuất khẩu của Canada, từ các mặt hàng điện tử, máy móc công nghiệp đến đồ nội thất, sản phẩm sữa và rượu vang.
Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social hôm thứ Ba, ông Trump cho biết đã đồng ý tạm hoãn áp thuế trong 3 ngày, sau khi hai bên đạt được một thỏa thuận "chờ hoàn tất các văn bản".
Cả ông Trump và ông Carney đều không công bố chi tiết thỏa thuận. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ dường như gắn bước đột phá này với nỗ lực khôi phục dự án đường ống Keystone XL.
Đường ống Keystone XL, vốn vấp phải sự phản đối mạnh mẽ và nhiều lần trì hoãn kể từ khi được đề xuất lần đầu vào năm 2008, dự kiến vận chuyển khoảng 830.000 thùng dầu thô mỗi ngày từ tỉnh Alberta của Canada đến bang Nebraska của Mỹ.
Năm 2021, cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden đã thu hồi giấy phép quan trọng đối với đoạn đường ống trên lãnh thổ Mỹ vì những lý do về môi trường và kinh tế khiến dự án trên thực tế bị khai tử.
Ông Carney cho biết, mặc dù các cuộc đàm phán đã đạt được "tiến triển đáng kể", nhưng "vẫn còn những công việc quan trọng cần phải hoàn tất".
"Trong khi tiếp tục công việc này, Canada vẫn tập trung xây dựng nền kinh tế trong nước mạnh hơn, độc lập hơn và có sức cạnh tranh cao hơn", ông Carney nói trong một tuyên bố do văn phòng của ông cung cấp.
Việc tạm hoãn áp thuế sẽ là một tin đáng mừng đối với các nhà xuất khẩu Canada, vốn phụ thuộc vào người tiêu dùng Mỹ nhiều hơn bất kỳ thị trường nào khác.
Khoảng 70% hàng xuất khẩu của Canada được đưa sang Mỹ, trong khi Mỹ xuất khẩu khoảng 30% lượng hàng hóa của mình sang Canada.
Tháng trước, ông Trump công bố mức thuế này, lần đầu tiên sử dụng Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930, để đáp trả điều mà Ottawa gọi là "đối xử phân biệt" đối với ô tô, sản phẩm sữa và đồ uống có cồn của Mỹ.
Từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã công bố hàng loạt biện pháp thương mại trừng phạt nhằm vào Canada, nhưng mức thuế mới nhất được đề xuất đáng chú ý vì áp dụng đối với những mặt hàng vốn đủ điều kiện được miễn thuế theo Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA).
Các ngoại lệ trong thỏa thuận ba bên, được phê chuẩn dưới nhiệm kỳ Tổng thống Trump đầu tiên, đã giúp phần lớn hoạt động thương mại Mỹ-Canada duy trì tình trạng miễn thuế cho đến nay.
Các quan chức Canada đã dành nhiều tuần tại Washington để thuyết phục chính quyền Tổng thống Trump từ bỏ mức thuế, đổi lại bằng những nhượng bộ về thương mại.
Ông Carney công khai thừa nhận tính chất căng thẳng của các cuộc đàm phán, lần lượt mô tả chúng là "gay gắt", "nhạy cảm" và "khốc liệt".
Nỗ lực của Ottawa trở nên phức tạp hơn do chính phủ cần thuyết phục các tỉnh của Canada ủng hộ bất kỳ thỏa thuận nào.
Tám trong số mười tỉnh của Canada đã ngừng bán đồ uống có cồn sản xuất tại Mỹ kể từ đầu năm ngoái, nhằm trả đũa các đòn thương mại của ông Trump. Washington đã viện dẫn động thái này như một trong những lý do cho mức thuế mới nhất.
Các lãnh đạo cấp tỉnh của Canada cũng tỏ ra không muốn nhượng bộ về hệ thống quản lý nguồn cung của nước này, một vấn đề khác khiến chính quyền Trump không hài lòng. Hệ thống này quy định hạn ngạch sản xuất và nhập khẩu đối với các sản phẩm sữa, trứng và gia cầm.
Ông Carney cũng phải đối mặt với tâm lý công chúng Canada ngày càng xấu đi đối với nước láng giềng phía nam.
Thế Hải (Theo Aljazeera, Euronews)
